Uitstel sluiten bankrekeningen van Accidental Americans tot 1 september 2022 | FATCA

Geplaatst op 29 november 2021 door Ellen Timmer

Hoewel een officiële bevestiging [*] ontbreekt, deelt een Nederlandse bank aan klanten mee dat bankrekeningen van Accidental Americans tot 1 september 2022 niet worden gesloten, tenzij er zwaarwegende redenen zijn op grond van witwasbestrijdingswet Wwft. Dit is gebaseerd op een verzoek vanuit het Ministerie van Financiën dat al eind oktober 2021 is gehonoreerd door deze bank.

Opvallend is dat volgens deze bank het uitstel alleen geldt voor Accidental Americans door geboorte (en dus niet voor in Nederland geboren kinderen, waarvan een van de ouders de Amerikaanse nationaliteit heeft) en dat er geen andere ‘U.S. indicia’ mogen zijn.

De bank waarschuwt dat als de Amerikanen handhavingsmaatregelen tegen de bank nemen, de rekeningen alsnog worden gesloten.

 

[*] Bijvoorbeeld op de site van de Nederlandse Vereniging van Banken of op rijksoverheid.nl.

Geplaatst in Bankrekening krijgen en behouden, Belastingrecht, Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten | Tags: , , , , | Plaats een reactie

Is de doorstroomvennootschap een gewone holding geworden? Rapport commissie Ter Haar

Geplaatst op 28 november 2021 door Ellen Timmer

Onlangs is het rapport van de Commissie Doorstroomvennootschappen, de commissie Ter Haar, bekend gemaakt.

Definitie
De definitie van het begrip ‘doorstroomvennootschap’ is niet de definitie van de Wet toezicht trustkantoren 2018. Eigenlijk is het een economische definitie: het betreft rechtspersonen die geen of een beperkte reële economische bijdrage leveren aan de Nederlandse economie. Die rol kan volgens de rapporteurs heel legitiem zijn, zoals een joint venture holding van twee aandeelhouders uit twee grote EU-landen die hun holding graag in een neutraal land willen hebben.

De definitie omvat daardoor vele rechtspersonen die op volledige legitieme gronden in Nederland aanwezig zijn, men spreekt over de volgende kenmerken (pagina 24 rapport):

  1. de aanwezigheid van een internationale structuur,
  2. transacties met gelieerde partijen,
  3. beperkte reële aanwezigheid in Nederland,
  4. de aanwezigheid van fiscale, financiële of juridische motieven en
  5. grote internationale geldstromen of balansposities.

Als meerdere van deze kenmerken aanwezig zijn, kan worden gesproken van ‘doorstroom’ of een ‘doorstroomvennootschap’. Ik vermoed dat vrijwel alle holdings in internationale structuren aan eisen 1, 2, 4 en 5 voldoen, een aantal daarvan voldoet aan 3. Dat betekent dat Nederland veel doorstroomvennootschappen kent.

Legaal of illegaal behalen van fiscale voordelen, IBO’s
De meeste nadruk ligt in het rapport op het bestrijden van fiscaal ‘misbruik’ (het legaal of illegaal behalen van fiscale voordelen). Het rapport bevat een uitvoerige beschrijving van al genomen fiscale maatregelen (waarvan het effect niet altijd bekend is). Aanverwant zijn de voordelen die kunnen worden behaald met investeringsbeschermingsovereenkomsten (IBO’s). De voorgestelde maatregelen hebben vooral betrekking op fiscaliteit en IBO’s.

Criminaliteitsbestrijding
Het gedeelte van het rapport over criminaliteitsbestrijding is zeer mager. Dit onderdeel van het rapport is meer een beschrijving van wat de ministeries van Financiën en van Veiligheid al van plan zijn. Het voorstel om het begrip ‘uiteindelijk belanghebbende’ (ubo) aan te scherpen doet wereldvreemd aan.

Trustkantoren
Trustkantoren krijgen in het rapport veel aandacht als leverancier van statutair bestuurders en domicilie aan doorstroomvennootschappen. De commissie bepleit aanpak van illegale trustdienstverlening (dat is niet nieuw), waarbij opvalt dat men denkt dat de omvang daarvan aanzienlijk is. Ik ben benieuwd of de veronderstelling inzake de omvang klopt.

Informatievoorziening
In de sfeer van het jaarrekeningenrecht is volgens de commissie voordeel te behalen, door te voorkomen dat er een summiere publicatiejaarrekening wordt gepubliceerd (omdat de rechtspersoon ‘klein’ is in het jaarrekeningenrecht).

Ook stelt de commissie voor dat meer niet-fiscale informatie over deze categorie rechtspersonen wordt uitgewisseld met andere landen.

Tot slot
Naar verwachting zal dit rapport leiden tot de nodige wijzigingen met betrekking tot fiscaliteit, rechtspersonenrecht en witwasbestrijdingsregelgeving.

NB Opvallend is dat het de commissie wel lukte om een rapportage te krijgen over hoe het Nederlandse fiscale stelsel zich verhoudt tot dat in andere landen, maar dat een externe studie naar niet-fiscale verschillen tussen landen (met name het ondernemingsrecht) is mislukt (pagina 19).

 

Meer informatie:

Bijlagen bij de brief van de staatssecretaris:

 

Eerder schreef ik over deze commissie het artikel Tips voor de Brievenbussencommissie. Een variant van dit artikel verscheen op de site van Compliance Platform Trustkantoren, deel 1, deel 2.

 

Aanvulling 16 november 2022
A.H.M. Daniels schreef voor WFR (20 januari 2022) ‘Er stroomt te veel geld door
Nederland’.

Geplaatst in Belastingrecht, Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Jaarverslaggeving, Trustkantoren | Tags: , , , , , | Plaats een reactie

Fundamental Rights Agency (FRA): ‘Counter terrorism but respect fundamental rights’

Geplaatst op 27 november 2021 door Ellen Timmer

The EU Fundamental Rights Agency (FRA) in a press release of 18 November (html , pdf) asks for better anti-terorrism legislation that respects fundamental rights. It refers to a FRA-report.

From the press-release:

The report examines the EU’s main criminal law instrument in the field of counter-terrorism, Directive (EU) 2017/541. It looks into the directive’s impact on fundamental rights and freedoms. It also provides insights into the experiences of practitioners, and other experts with in-depth knowledge in this field, with the practical application of the directive’s provisions.

The directive aims to help countries address the threat of terrorism. But counter-terrorism laws, policies and measures often have a bearing on fundamental rights, affecting individuals, groups and society as a whole.

As one judge told FRA: “If I am always waiting for the bomb to explode, people will say the judiciary isn’t working well and is not protecting other fundamental rights; if I step in very soon, critics will ask: ‘Are you still a democratic country?’ Finding that balance is very hard.”

The report provides evidence-based advice to encourage policymakers across the EU to apply the directive’s provisions in full compliance with fundamental rights:

  • Clarify what terrorism means in criminal law: broad definitions of what is a terrorist offence leaves such crime open to interpretation. Greater legal clarity would ensure countries apply counter-terrorism laws consistently across the EU.
  • Avoid calling lawful activities as terrorism: the directive criminalises some activities as precursors to terrorism, such as publicly expressing radical views, training, or travelling to conflict zones. This increases the risk that authorities mistakenly view freedom of expression, information, and movement carried out by, for example, journalists, humanitarian organisations, researchers, or artists as terrorism. This calls for guidance and training for terrorism investigators so they can clearly differentiate between lawful acts and terrorism.
  • Provide effective safeguards during investigations: to prevent terrorism, investigators often have broad powers of investigation, including surveillance and intelligence gathering. This can affect data protection, privacy, and access to justice rights. Countries need to provide adequate safeguards and clear authorisation rules and supervision to ensure investigations are targeted and justified.
  • Avoid discrimination against specific groups: religious followers, particularly Muslims, can be more prone to criminal investigations. Some religious practices can also be misinterpreted as signs of radicalisation. This calls for guidance and training to avoid such bias and misunderstanding as well as data collection to assess the impact on different groups.
  • Ensure access to justice beyond criminal law: Some countries also apply non-criminal law measures like house arrests, travel bans and monitoring of suspects, those guilty, or even sometimes acquitted, of crime. Such administrative measures are subject to less constraints than criminal law and granted more widely, often based on information from intelligence services. This makes it harder to seek justice. Countries need to use clear rules and conditions when applying such measures. They should also allow people to effectively challenge measures imposed on them. Here, oversight bodies should have the mandate and powers to assist in complaints against non-criminal law measures.

The report will assist EU and national policymakers to effectively combat terrorism and uphold fundamental rights.

The European Commission asked FRA to assist them in assessing the directive’s impact and support their own evaluation, also out today.

The findings draw on desk research plus interviews with practitioners and experts in seven EU countries: Belgium, France, Germany, Greece, Hungary, Spain, and Sweden. FRA interviewed judges, lawyers, public prosecutors, law enforcement officers, civil society, oversight experts and academics.

EUObserver wrote an article on the report.

Geplaatst in English - posts in English on this blog, Europa, Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten | Tags: , | Plaats een reactie

Cristian Terheş and other MEPs campaigning against European discriminatory corona-measures

Geplaatst op 27 november 2021 door Ellen Timmer

Cristian Terheş, member of the European Parliament (MEP), together with other MEPs still is campaigning against the European covid-19 measures. In an earlier post I mentioned the press conferences of 20 and 28 October 2021.

On 25 November 2021 Terheş published a video on his youtube channel with the latest press conference on 24 November, attended by himself and the following other MEPs: Stasys Jakeliūnas (Lituania), Mislav Kolakušić (Croatia), and Ivan Vilibor Sinčić (Croatia).

Cristian Terheş introduces the video on his channel as follows:

MEPs fighting for freedom in the EU. Defending peoples’ rights against Mandatory Digital Certificate
In this third press conference, which took place on 24 Nov. 2021 in the European Parliament in Strasbourg, we explained why the Green Certificate is violating peoples’ fundamental rights as well as other related topics. (…)
As we said, we will fight to restore back liberty and democracy in the EU.

 

Geplaatst in English - posts in English on this blog, Europa, Grondrechten | Tags: , , , | Plaats een reactie

De vragen over de Wwft blijven komen

Geplaatst op 26 november 2021 door Ellen Timmer

De vragen over de witwasbestrijding blijven komen, op 19 november werden vragen door een lid van de Tweede Kamer ingezonden naar aanleiding van de berichten dat de Rabobank de Wwft niet goed zou naleven. Het lijkt er op dat er naar de bekende weg wordt gevraagd. De vragensteller wil ook weten hoeveel mensen bij Nederlandse banken werken en hoeveel van hen belast zijn met de naleving van de Wwft.

De vraag of de Wwft überhaupt wel uitvoerbaar is, en of het niet een teken aan de wand is dat alle grootbanken moeite hebben met de naleving, wordt niet gesteld.

De Rabobank maakte op 15 november bekend een aanwijzing te hebben gekregen. Over de Wwft-problemen van de Rabobank verschenen diverse artikelen, onder meer in het NRC, Trouw, Accountancy Vanmorgen, RTL, BNR.

Geplaatst in Bankrekening krijgen en behouden, Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten | Tags: , , , | Plaats een reactie

Italian discriminatory corona-measures in the Committee on Petitions | PETI

Geplaatst op 26 november 2021 door Ellen Timmer

From the EU not much is to be expected in relation to preventing discriminatory and unnecessary measures taken by the national governments.

E.g.: the European Parliament gave a bad example by introducing the discriminatory covid-19 pass to enter the parliamentary buildings, even when the chance to get infected in these buildings is low [*1].

It is therefore not surprising that an Italian who filed complaints against the Italian government with the Committee of Petitions (PETI) of the European Parliament is receiving an inadequate answer from the European Commission (saying it has not the competence to intervene). The complaint is one of the subjects during the meeting of PETI of 1 December [*2] and is calling for the procedure provided for by Article 7 of the Treaty on European Union to be triggered against the Italian Republic.

In the notice regarding the petition the complaint is described as follows:

1. Summary of petition
The petitioner complains about the measures taken by the Italian Government to counter the spread of the COVID-19 virus, saying they restrict personal freedoms and rights guaranteed by the Italian Constitution and recognised in Article 2 of the Treaty on European Union (TEU). The petitioner points out that these measures were adopted through prime ministerial decrees as provided for in the civil defence code. However, the latter does not envisage health emergencies as a ground for declaring a state of emergency. Furthermore, the petitioner deplores an alleged lack of transparency by the Italian government, which would deny citizens access to the minutes of meetings of the technical-scientific committee set up at the prime minister’s office to offer the government guidelines on public health protection. Lastly, the petitioner criticises the constant scaremongering by the mass media, which could help create a state of anxiety and panic in the population. Fearing that the Italian Republic is drifting towards authoritarianism, contrary to the fundamental values of the European Union, the petitioner asks Parliament to consider whether the procedure provided for in Article 7 TEU to determine whether EU values are being complied with, should be triggered.

The notice contains the Commission reply:

3. Commission reply, received on 19 August 2021
Democracy, the rule of law and fundamental rights are founding values of the European project. Since the beginning of the COVID-19 pandemic, Member States’ governments took emergency measures to address the health crisis caused by the outbreak of the coronavirus.

The Commission has made clear from the outset that the response to this crisis must fully respect the fundamental principles and values as set out in the Treaties. Emergency measures must be limited to what is necessary, strictly proportionate, clearly restricted in time, and in line with constitutionally enshrined safeguards, as well as European and international standards. Moreover, governments must make sure that such measures are subject to regular scrutiny, fully respecting democratic checks and balances. Effective national checks and balances upholding respect for the rule of law are key to ensuring that any such restrictions on our rights are limited to what is necessary and proportionate, limited in time and subject to oversight by national parliaments and courts.

The Commission is closely monitoring the emergency measures taken by Member States, including Italy and their impact, in particular on the rule of law, on fundamental rights, and on European Union law.

As regards the rule of law in Italy, the Commission is monitoring developments concerning the Italian justice system in the context of the annual Rule of Law Report1 and its follow-up. The report covers key developments in all the Member States as regards justice systems, anti-corruption frameworks, media pluralism, and other institutional issues relating to checks and balances. The 2021 Rule of Law Report, including the country chapter on the rule of law situation in Italy, was adopted on 20 July2.

In particular, the country chapter on the rule of law situation in Italy provides information on the emergency regime in place in Italy in the context of the COVID-19 pandemic. It notes that the measures to tackle the COVID-19 pandemic were adopted under a state of health emergency declared by the Government in form of decree-laws, which are immediately effective and are then converted into law by Parliament. In addition, it notes that certain of the measures have been challenged before the administrative courts and the Constitutional Court.

With regard to the alleged violations of fundamental rights, as enshrined in the EU Charter of Fundamental Rights (the Charter)3, including the right to be informed, as enshrined in Article 11 of the Charter on freedom of expression, the Commission recalls that, under the Treaties on which the European Union is based4, the Commission has no general powers to intervene with the Member States in the area of fundamental rights. It can only do so if an issue of EU law is involved. According to its Article 51(1), the Charter applies to Member States only when they are implementing EU law.

Based on the information provided by the petitioner, it does not appear that the matter to which he refers is related to the implementation of EU law. In such cases, it is for Member States, including their judicial authorities, to ensure that fundamental rights are effectively respected and protected in accordance with their national legislation and Constitution as well as their international human rights obligations.

Finally, on the basis of the information provided by the petitioner, there are no grounds, which would justify the launching of a procedure under Article 7 (1) of the Treaty on European Union (TEU) as regards Italy.

Conclusion
It is up to the Member States to decide and implement the most effective and efficient measures to counter the effects of the COVID-19 pandemic, while ensuring respect of national law, Constitution as well as their international human rights obligations. As underlined again in the second annual Rule of Law Report published on 20 July 2021, the Commission continues to monitor the emergency measures taken in all Member States and the results of this monitoring are reflected in the 2021 Rule of Law Report where relevant.

—

1 https://ec.europa.eu/info/policies/justice-and-fundamental-rights/upholding-rule-law/rule-law/rule-law-mechanism_en
2 COM (2021) 700 final. See: https://ec.europa.eu/info/policies/justice-and-fundamental-rights/upholding-rule-law/rule-law/rule-law-mechanism/2021-rule-law-report/2021-rule-law-report-communication-and-country-chapters_en
3 Charter of Fundamental Rights of the European Union, OJ C 326, 26.10.2012, p. 391–407.
4 Treaty on European Union and Treaty on the functioning of the European Union

 

 

In an earlier post on this blog I wrote on an order of the President of the General Court of 29 October in an Italian covid-19 certificate case.

 

[*1] Read this post. I still see newsletters of the European Parliament mentioning the covid-19 pass, so it is still in force.

[*2] Item 41, Petition 0893/2020 by S.B. (Italian) calling for the procedure provided for by Article 7 of the Treaty on European Union to be triggered against the Italian Republic.

Geplaatst in English - posts in English on this blog, Grondrechten | Tags: , , , , | 1 reactie

Update datalek Kamer van Koophandel

Geplaatst op 25 november 2021 door Ellen Timmer

De minister van EZK liet in een brief van 18 november 2021 weten dat er in samenwerking met NOvA, KNB en KBvG maatregelen zijn genomen om te voorkomen dat er privégegevens uit het handelsregister onbevoegd worden opgevraagd.

De Nederlandse Orde van Advocaten maakte op 19 november bekend dat advocaten die van de Kamer van Koophandel (KvK) autorisatie hebben gekregen om persoonsgegevens op te vragen, deze autorisatie zelf moeten opzeggen wanneer ze zich uitschrijven als advocaat. Ook komt er in de eerste helft van volgend jaar een koppeling tussen het tableau van de NOvA en de lijst met advocaten die autorisatie bij de KvK hebben aangevraagd en krijgen de advocaten bij uitschrijving een standaardmail waarin op de verplichting wordt geattendeerd.

Zie bij de NOvA ook:
– Kamerbrief Update datalek bij de Kamer van Koophandel
– KvK en NOvA willen oneigenlijk gebruik van privégegevens door voormalig advocaten voorkomen

 

Aanvulling 24 januari 2022
Niet alleen voormalige advocaten zitten onrechtmatig te neuzen in overheidsregisters. Op Advocatie.nl verscheen een bericht over een notaris met lange vingers: Toegevoegd notaris is bevoegdheden kwijt na jarenlange fraude met inloggegevens kadaster, 19 januari 2021.

Aanvulling 31 mei 2022
Op 21 april 2022 stuurde de minister van EZK een brief aan de Tweede Kamer over de voortgang van het onderzoek naar het datalek bij de Kamer van Koophandel, waarin staat dat het autorisatiebeheer op orde is gebracht:

Verder wordt verslag gedaan van andere verbetermaatregelen.

 

Aanvulling 13 juli 2022
Op 12 juli is een update aan de Tweede Kamer gezonden, pagina, pdf.

Geplaatst in Dienstverlening - juridisch financieel [advocaten, accountants, belastingadviseurs e.d.], Handelsregister, Kamer van Koophandel | Tags: , , , , , , , , | 2 reacties

Second FATF consultation regarding the beneficial ownership recommendation | AML, CFT

Geplaatst op 25 november 2021 door Ellen Timmer

In June I wrote about a FATF consultation regarding Recommendation 24.
On 21 October FATF started a second consultation on the same Recommendation:

Revisions to Recommendation 24 and its Interpretive Note – Public Consultation.

A pdf file and a Word file with the draft text of proposals for amendments are available. Proposed amendments are in redline. A response has to be provided by 3 December 2021 (18h00 CET).

Some of the proposals are:

Foreign entities with a sufficient link should register their beneficial owner
Interesting is that beneficial ownership obligations are extended to foreign entities with a sufficient link to a country. According to the proposal having a bank account, employing staff, owning real estate, investing in the stock market, owning a commercial/business insurance or being a tax resident is considered to be a sufficient link.

Public access to the registry of beneficial owners
FATF intends to make public access to the beneficial owners registry obligatory.

Obligatory information on the beneficial owner
Examples of information aimed at identifying the natural person(s) who are the beneficial owner(s) according to the proposal include:

      • the full name,
      • nationality(ies),
      • the full date and place of birth,
      • residential address,
      • national identification number and document type, and
      • the tax identification number or equivalent in the country of residence.

Nominee shareholders and directors
In the glossary there definitions for the nominator and the nominee shareholder or director are added. A nominee director is “an individual or legal entity that exercises the functions of the director in the company on behalf of and subject to the instructions of the nominator“.

Geplaatst in English - posts in English on this blog, Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten, Ubo-register | Tags: , , | Plaats een reactie

De schade door de witwasbestrijdingsregels en bancaire uitsluiting in antwoorden op kamervragen | Wwft

Geplaatst op 24 november 2021 door Ellen Timmer

In op 19 november door de minister van Financiën beantwoorde vragen uit de Tweede Kamer komt aan de orde of een bank een coffeeshop als klant mag en moet accepteren. In de antwoorden, onder meer op vragen 5 en 6, is de uitspraak van de Hoge Raad van 5 november jl. is nog niet mee genomen.

In een andere vraag komt aan de orde of de bank als een soort van rechter optreedt, als klanten worden geweigerd in het kader van een cliëntenonderzoek, terwijl betrokkene niet door de overheid wordt vervolgd. Daar geeft de minister van Financiën geen antwoord op (anders dan de bekende Wwft-mantra).

De minister verklaart (opnieuw) dat het onwenselijk is als banken sectoren en klantgroepen uitsluiten:

Dat de witwasbestrijding schadelijke effecten oplevert is bij de minister bekend en hij zegt maatregelen te zullen nemen:

Naar aanleiding van vragen over het risico dat in de witwasbestrijding dezelfde fouten worden gemaakt als in de Toeslagenaffaire, verklaart de minister dat dit niet de bedoeling is en dat ook naar de uitvoerbaarheid zal worden gekeken.

Uit de beantwoording van de laatste vragen blijkt dat de minister niet van plan is een ingrijpende herziening van de witwasbestrijdingsregelgeving ter hand te nemen, hij negeert de bureaucratie, de ineffectiviteit en de hoge kosten, zie deze passage:

 

NB Opvallend is dat soms alleen over banken wordt gesproken en soms over alle Wwft-plichtigen, terwijl de verschillende Wwft-plichtigen niet met elkaar vergelijkbaar zijn.

Geplaatst in Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft | Tags: , , , , | 2 reacties

Kritisch advies Raad van State over Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden| WGS, Wwft, AML

Geplaatst op 24 november 2021 door Ellen Timmer

Vandaag is het advies van de Afdeling advisering van de Raad van State inzake de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS) bekend gemaakt, waarin de Afdeling advisering aangeeft dat de gegevensdeling grote risico’s kunnen meebrengen, die alleen kunnen worden gemitigeerd door investering in professionaliteit en (juridische) deskundigheid op de werkvloer; alleen mooie regels en protocollen zijn onvoldoende. De Afdeling advisering benadrukt het belang van het betrekken van relevante derde partijen zoals belangenorganisaties bij het ontwerp van de algoritmen, om onrechtmatige verwerkingen te voorkomen en het maatschappelijk draagvlak voor het gebruik van algoritmen te vergroten.

De Afdeling advisering geeft de volgende samenvatting:

Samenvatting voorlichting over wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden
De Afdeling advisering van de Raad van State heeft op verzoek van de voorzitter van de Eerste Kamer een zogenoemde voorlichting gegeven over het wetsvoorstel inzake de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden. De Eerste Kamer heeft de voorlichting op 24 november 2021 openbaar gemaakt.

Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden
Het wetsvoorstel Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS) biedt een juridische basis voor samenwerkingsverbanden. Dat zijn verbanden van bestuursorganen en private partijen die gezamenlijk gegevens verwerken voor zwaarwegende algemene belangen, zoals als de bestrijding van fraude en georganiseerde criminaliteit. Het wetsvoorstel maakt het mogelijk dat samenwerkingsverbanden daarbij gebruik maken van geautomatiseerde gegevensverwerking.

Verzoek om voorlichting
Het wetsvoorstel ligt op dit moment bij de Eerste Kamer. Vanwege de aanpassingen in het wetsvoorstel sinds het advies van de Afdeling advisering van eind 2019, heeft de Eerste Kamer om voorlichting gevraagd. Daarbij is de Afdeling advisering ten eerste gevraagd om een oordeel te geven over de reikwijdte van het gewijzigde wetsvoorstel, mede gelet op het recht privacy. Ook is de Afdeling advisering gevraagd om in te gaan op de risico’s op ongelijke behandeling en discriminatie als gevolg van de inzet van profilering.

Context van de beoordeling
Volgens de Afdeling advisering is het wetsvoorstel in vergelijking met de bestaande praktijk een belangrijke verbetering. Op dit moment vindt de gegevensverwerking in de betreffende samenwerkingsverbanden namelijk plaats zonder wettelijke grondslag. Verder is voor de Afdeling advisering van belang dat de overheid in deze tijd een belangrijke opgave heeft om ernstige en onder meer ondermijnende criminaliteit tegen te gaan. In die zin vormt niet alleen de bescherming van persoonsgegevens, maar ook effectieve misdaadbestrijding rechtsstatelijk handelen. In die brede context moet de proportionaliteit van het wetsvoorstel beoordeeld worden.

Zorgvuldige uitvoeringspraktijk
De Afdeling advisering realiseert zich dat het wetsvoorstel potentieel vergaande vormen van gegevensverwerking mogelijk maakt. Niet alle risico’s die daarmee gepaard gaan kunnen door de wet worden uitgesloten. Daarom is cruciaal dat de wetgever moet kunnen vertrouwen op een kwalitatief goede uitvoeringspraktijk. Dat vereist niet of niet primair nadere regels of protocollen, maar professionaliteit en deskundigheid op de werkvloer. De mate waarin dat wordt gerealiseerd zal bepalend zijn voor het vertrouwen in een overheid die rechtmatig én effectief persoonsgegevens verwerkt.

Reikwijdte van het gewijzigde wetsvoorstel
Het gewijzigde wetsvoorstel komt in belangrijke mate tegemoet aan de wettelijke eisen die worden gesteld aan aanzienlijke grondrechtbeperkende maatregelen. Een randvoorwaarde is echter wel de adequate en dus zorgvuldige uitvoering van deze wet en de daaruit voortvloeiende nadere regelgeving.

Delegatie
De Afdeling advisering vraagt mede daarom aandacht voor de delegatiegrondslagen die het wetsvoorstel bevat om nieuwe samenwerkingsverbanden te introduceren. Ook van die nieuwe samenwerkingsverbanden moeten de wezenlijke elementen in een formele wet worden vastgelegd. Het wetsvoorstel zou daarvoor in elk geval op termijn moeten worden aangepast.

Doeleinden
Daarnaast vraagt de Afdeling advisering aandacht voor het beginsel van zogenoemde doelbinding. Op grond van de Algemene verordening gegevensverwerking (AVG) mogen gegevens alleen worden verzameld en verwerkt voor welbepaalde, uitdrukkelijk omschreven en gerechtvaardigde doeleinden. De Afdeling advisering constateert dat een zeker abstractieniveau onvermijdelijk is bij het omschrijven van de doelstellingen van gegevensverwerking. Daarom klemt een zorgvuldige uitvoeringspraktijk temeer. Daarbij zal telkens moeten worden gekeken of en zo ja, op welke wijze aan het doelbindingsbeginsel kan worden voldaan.

Gelet op dit beginsel moet bovendien nader worden beargumenteerd hoe de Zorg en Veiligheidshuizen passen binnen de WGS. Als dat niet mogelijk is, moeten deze samenwerkingsverbanden uit het wetsvoorstel worden geschrapt.

Risico’s op ongelijke behandeling en discriminatie
Ook waar het gaat om de naleving van artikel 1 van de Grondwet en andere gelijke behandeling- en non-discriminatieregimes, benadrukt de Afdeling advisering het belang van een zorgvuldige uitvoeringspraktijk. Het wetsvoorstel bevat diverse waarborgen die de risico’s op ongelijke behandeling en discriminatie als gevolg van geautomatiseerde gegevensanalyse in theorie kunnen verkleinen. Desalniettemin is in de verschillende fasen van het proces van geautomatiseerde gegevensverwerking telkens weer de vraag of een samenspel van (persoons)gegevens bij de uitvoering ongelijke behandeling of discriminatie kan opleveren. Een zorgvuldige uitvoering van de wettelijke waarborgen in de praktijk is in dat verband cruciaal.

Algoritmen
Daarvoor het volgens de Afdeling advisering van belang dat wordt geïnvesteerd in professionaliteit en (juridische) deskundigheid op de werkvloer. Ook moet worden geïnvesteerd in een cultuur waarin kan en mag worden afgeweken van algoritmische uitkomsten. Daarnaast wijst de Afdeling advisering op het gebruik van afwegingskaders om te bevorderen dat algoritmen zorgvuldig en met respect voor relevante grondrechten tot stand worden gebracht. Ook moeten relevante derde partijen, zoals belangenorganisaties, worden betrokken bij het ontwerp van de algoritmen die een samenwerkingsverband hanteert. Daarmee kunnen onrechtmatige verwerkingen worden voorkomen en kan ook het maatschappelijk draagvlak voor het gebruik van algoritmen worden vergroot. Tot slot wijst de Afdeling advisering op het belang van een zorgvuldige evaluatie en terugkoppeling als het gaat om de resultaten van de toepassing van algoritmen.

 

Meer informatie:

Geplaatst in Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten, Strafrecht | Tags: , , , , , | Plaats een reactie