Op 31 december jl. sloot de internetconsultatie over een voorstel voor een Wet naburig recht deepfakes van personen. Daarin wordt voorgesteld deepfakes te bestrijden door er een ‘naburig recht’ van te maken.
Deepfakes veroorzaken grote schade, maar het is niet verstandig om er een ‘naburig recht’ van te maken, aangezien dat een recht is voor uitvoerend kunstenaars e.d. De initiatiefnemers, leden van de Tweede Kamer, hebben er niet goed over nagedacht.
Platform Creatieve Media Industrie
Gelukkig kwamen er consultatiereacties binnen waarin er op werd gewezen dat het niet slim is om deepfakes door middel van een ‘naburig recht’ te bestrijden. Zo schreef het Platform Creatieve Media Industrie (PCMI):
Deepfakes raken aan persoonlijkheidsrecht niet aan naburig recht
Deepfakes betreffen de identiteit, integriteit en reputatie van mensen. Dit zijn klassieke persoonlijkheidsrechtelijke belangen, beschermd via het portretrecht (Auteurswet art. 19 t/m art. 21), het privacyrecht (AVG/UAVG) en de onrechtmatige daad (art. 6:162 BW).
Naburige rechten beschermen daarentegen prestaties (uitvoeringen) van uitvoerend kunstenaars en investeringen van fonogrammen-, filmproducenten en omroepen.
Een deepfake van een persoon is géén prestatie en géén investering (hooguit van degene die de deepfake maakt maar daar ziet dit voorstel uitdrukkelijk niet op). Het gaat om bescherming van de persoon, van zijn voorkomen, zijn stem en andere natuurlijke eigenschappen, maar niet van een creatieve prestatie en/of economische bijdrage. Het nabuurrechtelijk kader bestaat ter bescherming van prestaties en investeringen, niet ter bescherming van persoonlijke identiteit of reputatie. Daarom past een nieuw naburig recht niet binnen de systematiek van de Wet op de Naburig Rechten (WNR).
Vervolgens wordt gemeld dat het voorstel grote problemen zal creëren.
Offlimits
Ook Offlimits Expertisecentrum Online Misbruik kwam met een verstandige reactie. De organisatie meldt dat deepfakes enorme problemen opleveren, maar dat de wetgeving er wel is:
Geen gebrek aan wetgeving
De voorgestelde wet geeft een duidelijk signaal af aan de samenleving: deepfakes mogen niet worden gemaakt en verspreid zonder toestemming. Toch ziet Offlimits het wetsvoorstel niet als oplossing omdat er al wettelijke grondslagen zijn die het verbieden om seksuele deepfakes te maken en online te verspreiden. Denk daarbij aan strafrechtelijke bepalingen, de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), het portretrecht, de Digital Services Act (DSA) en de Mediawet.
In 2024 is bijvoorbeeld de strafrechtelijke Wet seksuele misdrijven ingegaan. Op basis daarvan is het strafbaar om opzettelijk seksueel beeldmateriaal te verspreiden om een persoon te benadelen. Ook hebben online platforms op grond van de DSA de verplichting om de verspreiding van seksuele deepfakes op hun platform tegen te gaan. Dit volgt uit het rapport Online Seksueel Geweld van eerder dit jaar. 7 In dit rapport heeft Boekx Advocaten in samenwerking met Offlimits, Stichting Landelijk Centrum Seksueel Geweld, Privacy First en Fonds Slachtofferhulp de problematiek van online seksueel geweld en de juridische aspecten daarvan in kaart gebracht.
Het onderzoek laat zien dat het probleem niet zit in het gebrek aan wetgeving, maar in het ontbreken van adequate handhaving van deze wetgeving. Juist bij de bestrijding van seksuele deepfakes is een daadkrachtige aanpak nodig, omdat deepfakes met gemak snel en op grote schaal kunnen worden verspreid.
7 Zie het rapport Online Seksueel Geweld hier.
Offlimits dringt daarom aan op handhaving van de bestaande regelgeving en besluit met:
Offlimits doet daarom, samen met Privacy First, Centrum Seksueel Geweld, het Fonds Slachtofferhulp en Boekx Advocaten (“Boundaries”) een dringend beroep op de formerende partijen om van de aanpak van online seksueel geweld een prioriteit te maken. Daarvoor verwijst Offlimits naar de concrete aanbevelingen in haar brief aan de formerende partijen.
Ellen Timmer - juridische artikelen en berichten 