In het nieuwsbericht Wetsvoorstel afpakken crimineel geld naar Raad van State laat het kabinet weten overeenstemming te hebben bereikt over de tekst van het Het wetsvoorstel tot implementatie van de Confiscatierichtlijn.
Gevolg van het wetsvoorstel kan zijn dat mensen moeten bewijzen waar zij hun vermogen vandaan hebben. Dat schuurt rechtsstatelijk.
Het is fascinerend om te zien dat de Nederlandse regering, aangevoerd door de minister van Financiën, het criminelen makkelijk maakt om aan gegevens over de zgn. ‘uiteindelijk begunstigden’ [*] van rechtspersonen en andere entiteiten te komen. De Nederlandse overheid is daarmee de ultieme ‘facilitator’ van witwassen en terrorismefinanciering.
Dat makkelijk maken blijkt uit het besluit inzake openbaarheid van het ubo-register (register van uiteindelijk begunstigden) dat onlangs aan het parlement is gestuurd.
Degenen die zich zorgen maken over grootschalige roof van persoonsgegevens uit het ubo-register worden door het ministerie afgepoeierd, soms zelfs zonder enige behoorlijke reactie op hun commentaar in de eerder gehouden internetconsultatie. Zo doet de minister van Financiën het commentaar van Privacy First af met:
Privacy First maakt in hun reactie een tiental opmerkingen over de gegevensbescherming op het niveau van de AMLD6. (…) Zoals reeds toegelicht bepaalt de AMLD6 welke natuurlijke personen en rechtspersonen een legitiem belang hebben en de wijze waarop dit vastgesteld moet worden.
In andere woorden: de minister zegt dat het ubo-besluit voldoet aan de onderliggende Europese regelgeving (AMLD6), de minister weigert in te gaan op de aanzienlijke gegevensbeschermings- en andere veiligheidsrisico’s die deze regelgeving oplevert en weigert ook om maatregelen te nemen (of in de EU daar op aan te dringen) om die risico’s te beperken (‘mitigeren’ in Financiën-taal).
De supertanker vaart verder
De Europese Commissie is met de toegang tot het ubo-register bezig, in dit bericht staat dat wordt gewerkt aan een ‘Implementing act on templates and procedures for access to beneficial ownership information with a legitimate interest‘.
[*] Het begrip ‘uiteindelijk begunstigden’ (ubo) is zeer breed geformuleerd en omvat ook bestuurders van nonprofitorganisaties, diverse andere mensen die geen economisch belang hebben in organisaties, en appartementseigenaren van kleine VvE’s (waar niet van economisch belang kan worden gesproken omdat de VvE een spaarpot is voor het gebouw).
Meer informatie:
According to the Royal United Services Institute (RUSI) [*] the Netherlands is “widely seen as primus inter pares in European AML efforts and a standard-setter within the EU“.
This is surprising in light of the findings of the Dutch National Audit Office (Algemene Rekenkamer) and the widespread discrimination against citizens that has come to light through, among other things, reports by the Netherlands Institute for Human Rights (College van de Rechten van de Mens), like this one.
It shows that there is still a great deal to be done to address the damage caused by anti-money laundering.
[*] See the article Europe’s AML Package: A Strong Framework at the Wrong Time? under “The Case in the Netherlands“.
In het FD verscheen het artikel College van Toezicht: meer preventieve controle van advocatenkantoren nodig (betaalmuur) [*]. Uit de titel van het artikel blijkt dat ze bij het FD niet lijken te weten dat het grootste deel van de advocatuur tot het midden- en kleinbedrijf behoort. Als in de hele sector het toezicht wordt uitgebreid, levert dat hoge kosten op en maakt het rechtsbijstand nog onbereikbaarder.
In het artikel wordt over de risico’s van de grote kantoren gesproken en wordt het ‘risicogebaseerde’ toezicht van DNB en AFM op de financiële sector (met veel grootbedrijven) als voorbeeld genoemd. Het maakt duidelijk dat de concepten uit de financiële sector over de advocatuur uitgerold moeten worden. Het is de vraag of dat wel een goed idee is.
[*] Voor het lezen van het document van het College van Toezicht op de advocatuur had ik nog geen gelegenheid.
De minister van Veiligheid rapporteerde in een brief van 19 maart de Tweede Kamer over het onderzoek naar het verbieden van extremistische organisaties [1]. In de brief wordt uitleg gegeven over het op internationale en nationale sanctielijsten plaatsen van organisaties. Verder komt aan de orde hoe men het in het buitenland aanpakt, zie daar over de bijlage.
Nederland wil onderzoeken of het nuttig kan zijn naast de huidige mogelijkheid (via de rechter [2]) ook een bestuursrechtelijke weg mogelijk is, waarbij men de kritiek op het eerdere voorstel [3] wil mee nemen:
Op basis van de uitkomsten van het nadere onderzoek en gelet op de hierboven geschetste complexiteit heeft het kabinet de Landsadvocaat om advies gevraagd ten aanzien van de mogelijkheden voor een bestuursrechtelijk model in Nederland. Hierbij is verzocht om te adviseren hoe en onder welke voorwaarden een «bestuurlijk model» in het Nederlandse rechtssysteem vorm zou kunnen krijgen, waarbij in het bijzonder aandacht zal worden besteed aan de formulering van heldere, specifieke en duidelijke gronden voor de bevoegdheid om een organisatie te verbieden. Over het advies wordt uw Kamer voor eind 2026 geïnformeerd.
Noten:
[1] Over het onderdeel van de brief dat gaat over bestrijding van de financiering van dat soort organisaties schreef ik al eerder.
[2] Artikel 2:20 BW.
[3] De initiatiefwet bestuurlijk verbod ondermijnende organisaties.
In januari werd aangekondigd dat het wetsvoorstel om verheerlijken van terrorisme strafbaar te stellen naar Raad van State wordt gestuurd (eerder was er een internetconsultatie, artikel).
Inmiddels heeft de Afdeling advisering van de Raad van State er over geadviseerd, zie het bericht van 30 maart jl., waarin de Afdeling onder meer opmerkt:
De centrale vraag bij dit wetsvoorstel is of de voorgestelde strafbaarstellingen deze vrijheden te veel beperken. Hiervoor is rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) relevant over zaken waarin mensen bestraft zijn wegens positieve uitingen over terrorisme. Het EHRM kijkt in dergelijke zaken naar een aantal factoren, waaronder de maatschappelijke context waarin de uitingen zijn gedaan en in hoeverre de uitingen (indirect) anderen aanzetten tot het plegen van geweld.
Op basis van de rechtspraak van het EHRM ziet de Afdeling advisering geen aanleiding om te veronderstellen dat de voorgestelde strafbaarstellingen op zichzelf ontoelaatbare beperkingen van vrijheden vormen. De toepassing van de strafbaarstellingen in concrete gevallen kan echter wel ontoelaatbaar zijn, als niet goed wordt gekeken naar de relevante factoren die uit de rechtspraak van het EHRM volgen.
Hoe kan het wetsvoorstel worden verbeterd?
De Afdeling adviseert in de toelichting bij het wetsvoorstel in te gaan op de verschillende factoren in de rechtspraak van het EHRM. Een betere toelichting kan handvatten bieden aan de officier van justitie en de rechter wanneer zij moeten beslissen over de vervolging of bestraffing wegens verheerlijking van terrorisme of steunbetuiging aan terroristische organisaties. De Afdeling advisering geeft verder in overweging meer eisen te stellen aan het opzet van de dader bij de strafbaarstelling van het verheerlijken van terrorisme. Daarnaast adviseert de Afdeling het strafmaximum van de nieuwe strafbaarstellingen beter te laten aansluiten bij de strafmaxima die gelden voor strafbare uitingen waarbij niet wordt opgeroepen tot geweld. Tot slot vraagt de Afdeling advisering aandacht voor de gevolgen van het wetsvoorstel voor de rechtspraktijk en in het bijzonder voor de online opsporing.Conclusie
De Afdeling advisering heeft een aantal opmerkingen bij het voorstel en adviseert daarmee rekening te houden voordat het bij de Tweede Kamer wordt ingediend.
In een motie vragen leden van de Tweede Kamer het wetsvoorstel met spoed aan de Tweede Kamer te sturen. Volgens deze pagina is de motie aangenomen. Heerlijk.
Privacy First published the article Privatisation of crime fighting is a threat to financial privacy on the site of EDRi. The introduction:
Privacy First is drawing attention to the risks to financial privacy and fundament rights arising from the European Union’s anti-money laundering and counter-terrorist financing (AML/CFT) framework. Over the past decade, the EU has increasingly shifted the responsibility of detecting financial crime from public authorities to banks, bookkeepers and other companies (called“obliged entities”). With a completely revised AML Package set to enter into force in mid-2027, this system will expand further, turning ordinary citizens and civil society organisations into subjects of systems of financial surveillance.
In Banking Beyond the Law Miles Kellerman writes on one of the ways the world is seeking to bypass the existing financial order:
In a new piece, I examine the original escape artists: underground banks.
He explains why it is interesting:
Why do these informal payment networks matter? One answer is their astounding size (roughly $200-500 billion per year). Another reason, which I want to briefly expand on here, is the lesson they hold for our fracturing financial order.
The primary theme of global finance is escape. Specifically, escape from the American-dominated financial order. We see this most directly in efforts to diversify away from the dollar as the world’s de facto reserve currency.
He published an essay for Aeon magazine on the topic.
Onder deze titel verscheen bij De Groene het artikel van Esmee Lam. De introductie:
Wat begon als terreurbestrijding is uitgegroeid tot een bestuursstijl die steeds meer mensen raakt: moslims, klimaatactivisten, demonstranten. Veiligheid is het doel, maar preventie is de logica geworden.
Daarin beschrijft ze geheime en discriminatoire en privacy schendende overheidspraktijken die in het belang van onze ‘veiligheid’ zouden zijn en waarvan onschuldige burgers slachtoffer worden. De kritiek van de Nationale Ombudsman wordt in het artikel besproken [*]. Ook burgerrechtenorganisaties zoals Controle Alt Delete en Amnesty komen aan het woord. Het artikel besluit met:
Voor Reinier van Zutphen raakt dit de kern van de preventiestaat: een overheid die onzekerheid probeert te beheersen, maar daarmee juist wantrouwen creëert. Vertrouwen is het fundament van de democratische rechtsstaat, benadrukt hij. Burgers moeten kunnen weten waarom informatie over hen wordt verzameld, wie erbij kan en hoe zij zich kunnen verweren. ‘Alleen dan blijft het evenwicht tussen burger en staat controleerbaar. Zonder dat fundament verschuift vertrouwen naar voorzichtigheid en blijft vrijheid iets wat vooral nog op papier bestaat.’
[*] De Nationale Ombudsman bespreekt in het artikel Vertrouwen in de politie verloren de ervaringen van iemand die regelmatig aan demonstraties mee doet.
Het wetsvoorstel waarin onder meer contante betaling nader wordt geregeld [*] wordt nu in de Eerste Kamer behandeld. Op 3 maart jl. werden door leden van de commissie voor Financiën een groot aantal vragen over het voorstel gesteld. Die vragen werden in deze nota (zie de pdf) beantwoord.
De vragen gingen onder meer over bereikbaarheid van contant geld, de rol van de verschillende soorten financiële instellingen daarbij en de betaalbaarheid.
Ook kwam de basisbetaalrekening voor zakelijke klanten aan bod. Daar over werd gevraagd:
9. De leden van de VVD-fractie hebben enkele vragen over het aangenomen amendement, dat een wettelijk recht op een basisbetaalrekening voor zakelijke klanten introduceert. De indieners motiveren dit amendement door onder andere te benoemen dat organisaties op uiteenlopende redenen geen bankrekening kunnen openen of houden. 16 Kan de regering kwantificeren hoe groot dit probleem is? Kan de regering ook haar overige inzichten over deze problematiek delen?
16 Kamerstukken II, 2025/2026, 37.611, nr. 27, pag. 2.
Deze vraag werd als volgt beantwoord:
Zonder betaalrekening kan een zakelijke klant niet deelnemen aan het maatschappelijke betalingsverkeer. Er waren de afgelopen jaren signalen dat klanten onnodig geweerd worden, dat betaalrekeningen geblokkeerd worden of dat de dienstverlening beperkt wordt. Vaak is voor de klant onbekend wat de reden van weigering of opzegging is. De doorlooptijd van de aanvraag van een betaalrekening is een ander veelvuldig genoemd probleem, en dat geldt ook voor de hoeveelheid vragen die de bank soms stelt bij een aanvraag.
Uit het onderzoek van DNB “Van herstel naar balans” komt naar voren dat in 2021 naar schatting circa 15.000 potentiële zakelijke klanten niet zijn geaccepteerd door de vier grootste banken. In 82% van de weigeringen lagen daar redenen aan ten grondslag die primair zijn terug te voeren op de eigen keuze van de bank om de klant niet te accepteren. 17 DNB wijst in dat verband op, onder andere, het reputatierisico van een bank, commerciële redenen en milieu-gerelateerde factoren als redenen voor de weigeringen. 18 Van de zakelijke klanten die door banken geweigerd zijn in 2021 is 18% geweigerd op basis van de toepassing van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft). Het gaat dan vaak om afwijzingen als gevolg van onvolledige of foutieve documentatie, het niet willen meewerken aan informatieverzoeken, het niet passen binnen de risicobereidheid van de bank of onvoldoende binding hebben met Nederland. 19 Deze cijfers zijn al enkele jaren oud, maar geven wel een indicatie van het probleem.20
17 ‘Van herstel naar balans’ (De Nederlandsche Bank 2021), te raadplegen via https://www.dnb.nl/media/2ambmvxt/van-herstel-naar-balans.pdf.
18 DNB merkt op in “Van Herstel naar Balans”: “Een verdeling naar sectoren is op basis van de beschikbare gegevens niet goed te maken. Het is veelal onbekend of deze klanten bij een andere bank wel zijn aangenomen als klant. Uit anekdotische informatie blijkt wel dat klanten die bij een bank zijn afgewezen het proberen bij andere banken, het zogenoemde waterbedeffect. Er is geen data beschikbaar over de mate waarin klanten zijn ontmoedigd, waardoor het niet tot een vastgelegde ‘afwijzing’ is gekomen.”
19 ‘Van herstel naar balans’ (De Nederlandsche Bank 2021); Aanhangsel Handelingen II, 2023/24, nr. 1230.
20 Deze cijfers zijn geen indicatie van hoeveel zakelijke klanten helemaal geen betaalrekening konden openen, maar wel van zakelijke klanten die bij een specifieke bank geen rekening konden openen.
Zie ook vragen 10 tot en met 17 en de gegeven antwoorden.
Noot:
[*] Voorstel voor de Wet chartaal betalingsverkeer en aanpassing van het toepassingsbereik van het bonusplafond, dossier Eerste Kamer.
Een beschaafde overheid zorgt er voor dat rechtshulp ook bereikbaar is voor mensen met minder geld, zeker omdat de belangrijkste tegenstander diezelfde overheid is!
De advocaten die in deze gespecialiseerde rechtsgebieden actief zijn hebben recht op een fatsoenlijke beloning.
>>> Lees meer over gefinancierde rechtshulp. >>>
Ellen Timmer - juridische artikelen en berichten 