Venice Commission: the legal protection of citizens in the Netherlands is inadequate; the Netherlands should reform its legal systems

On 18 October 2021 the Venice Commission of the Council of Europe (‘European Commission for Democracy through Law’) has pubished an interesting opinon on the legal protection of citizens in the Netherlands.

In the opinion the commission summarizes the questions of the Tweede Kamer (the House of Representatives of the States-General of the Netherlands) in regard of the Childcare Allowance Case (Toeslagenaffaire) as follows:

1) What laws, what implementation or what practices have contributed to the fact that power and countervailing power worked insufficiently in this case and that the citizen was crushed in the middle? What possible solutions are there to repair this and to prevent its occurrence in the future?

2) Is administrative law in the Netherlands, including the Council of State, sufficient, and what checks and balances should be added to the law or the implementation of administrative justice (and possibly adjoining branches of the law), to give citizens adequate protection, including effective access to justice and to legal aid?

General remarks
The commission is very critical in regard of the Dutch legal system. Their general remarks (page 10) are the following:

41. The Netherlands has an elaborate and comprehensive system for evaluating draft laws. But in this case this system did not work well. Certain risks in the law were not seen or when seen they were discounted. The Advisory Division of the Council of State had identified the need for a way to exercise discretion to alleviate hardship, but the proponents of the law discounted that risk, preferring efficiency in the fight against fraud.

42. It was known that the payment of the allowance up-front to people with limited resources, before proper checking for eligibility, meant that cases of repayment would arise and some of those cases would involve hardship.

43. Perhaps there was also a problem of structural design in separating the policy role of the ministries to promote the social advantages of the benefit, from the implementation role of the Tax and Customs Administration which brought experience of efficiency in the collection rather than disbursement of funds.

44. The rule of law must be applied at all levels of public power, starting with Parliament as the legislative power in the state. Indeed, Parliament as the legislative power has a primary responsibility in safeguarding the rule of law. Parliament’s responsibility in this respect is three- fold. Firstly, Parliament is responsible for enacting legislation and providing sufficient funding to courts and other bodies designated by the Constitution and the law to safeguard the rule of law, so that they can fulfil their functions efficiently.23 Secondly, Parliament should in its law-making capacity also ensure that material laws respect rule of law requirements in terms of foreseeability24 for those affected, precision and scope in the executive’s discretion,25 and respect for human rights. Thirdly, Parliament has a scrutiny function vis-à-vis the executive and to hold it accountable. Parliamentary control goes hand in hand with judicial control.

23 Venice Commission, CDL-AD(2016)007, Rule of Law Checklist, II.E.1.a.x., para 75.
24 Venice Commission, CDL-AD(2016)007, Rule of Law Checklist, II.B.3.
25 Venice Commission, CDL-AD(2016)007, Rule of Law Checklist, II.C.ii.

In its conclusion (pages 27/28), the committee comes up with a large number of far reaching measures:

37. In view of the complexity of the matter, this process of reforms needs to be undertaken in various sectors, the legislative, the executive and the judicial branches. The Venice Commission makes the following proposals, which are far-reaching and are meant as food for thought in the reflection to be carried out by the Dutch authorities:

A. Legislative power:

  • the inclusion of hardship or proportionality clauses should be considered for future legislation where this is appropriate to the specific objectives and design of the policy at issue;
  • in appropriate parts, new legislation could include provisions that recall or restate general basic principles of good administration;
  • the Rules of Procedure of Parliament could be changed to facilitate scrutiny of the executive, this could be done, for instance, by extending the rights of 30 MPs also to initiate hearings and parliamentary investigations or ensuring that a standing committee has specific responsibility for effective scrutiny of laws and their application for compliance with general principles of good administration and the rule of law;
  • the right of Members of Parliament to full information without delay under Article 68 of the Constitution should be made be practical and effective;
  • both committees and individual MPs should benefit from sufficient staff and resources that are earmarked for scrutiny of the government and laws;
  • as concerns attitudes, while this cannot be imposed through legislation, it should be seen as acceptable and even normal that MPs from government parties also represent Parliament as an institution and that participation in parliamentary scrutiny of the government is not an act of disloyalty.

B. Executive power:

  • The information flow within civil service and up to the ministerial level, notably on issues that go against current policy, should be improved;
  • for individuals, access to relevant information should be made easier, complaint procedures should be made simple and informal and help should be offered on how to complain under a duty of neutrality; the executive should review its Instructions on legislation and amend them as necessary to ensure that its internal assessment of the quality of legislation includes effective monitoring for compliance with basic principles of good administration and the rule of law, such as legal certainty, legitimate expectations, non-discrimination, individual assessment and proportionality;
  • the executive should assess and ensure the quality of the law, both when preparing legislation to be submitted to Parliament and when it applies new legal provisions, taking into account possible scenarios and risks; such assessments should be reviewed when appropriate;
  • the executive, the Data Protection Commissioner and other relevant bodies should follow the developments in Artificial Intelligence closely and new developments should be taken into account in the design of future AI systems and when existing ones are reviewed;
  • sectoral information should be shared widely within the administration to enable relevant input also from other sectors of the administration.

C. Judicial power:

  • Channels could be established for the judiciary to draw the other branches attention to legislation which is giving rise to systemic problems in practice;
  • based on a profound analysis, it could be considered whether Article 120 of the Constitution should be amended, or whether other mechanisms of constitutional review should be introduced.

Change in the air?
It is interesting to see if the Dutch government and parliament are able to bring about these fundamental changes.

Member of Parliament Pieter Omzigt (homepage, youtube) will work hard to bring about the reforms:



More information:

Venice Commission

Raad van State

Council of Europe (COE)

Some of the articles:

Geplaatst in Bestuursrecht, English - posts in English on this blog, Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten, rechtsstaat e.d. | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen

Fundamentele rechten en fiscale gegevensuitwisseling | Kosovo, Irak

Leo Neve schreef in september 2020 voor het Weekblad fiscaal recht een artikel [1] over het gebrek aan aandacht voor bescherming van fundamentele rechten bij uitwisseling van inlichtingen op basis van belastingverdragen.
Neve bespreekt in zijn artikel de in mei 2020 verschenen notitie van het Ministerie van Financiën over fiscaal verdragsbeleid [2] en signaleert dat aandacht voor gegevensbescherming ontbreekt, terwijl Nederland ook fiscale verdragen sluit met landen buiten de EU (‘derde landen’) die geen rechtsstaat kennen. De aandacht van de wetgever gaat uit naar bestrijding van belastingontduiking en -vermijding. Met burgers en organisaties die door derde landen benadeeld kunnen worden, wordt geen rekening gehouden.

Neve is de mening toegedaan dat een gegevensbeschermingseffectbeoordeling dient plaats te vinden bij het aangaan van fiscale verdragen met landen buiten de EU en meent voorts dat in verdragen met derde landen bindende afspraken over het respecteren van fundamentele rechten moeten worden gemaakt.

Verdrag met Kosovo
Recent heeft Nederland belastingverdragen afgesloten met onder andere Kosovo [3] en Irak [4]. De Raad van State heeft naar aanleiding van het ontwerp voor de goedkeuringswet van het verdrag met Kosovo opmerkingen gemaakt over de gegevensbescherming [5]:

De Afdeling advisering van de Raad van State maakt een opmerking over het waarborgen van de bescherming van persoonsgegevens. In verband daarmee adviseert de Afdeling, voor zover nodig, aanvullende afspraken te maken met de regering van Kosovo over de doorgifte van persoonsgegevens en de toelichtende nota aan te passen.

en vervolgens:

Doorgifte van persoonsgegevens
In het kader van dit verdrag kunnen persoonsgegevens worden doorgegeven aan Kosovo, een staat die geen lid is van de Europese Unie en waar de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) niet geldt.2 Ingevolge de AVG is doorgifte naar een land buiten de EU toegestaan als de Europese Commissie een adequaatheidsbesluit heeft genomen. Daarvoor is noodzakelijk dat de Europese Commissie besluit dat een derde land, of een nader bepaalde sector, een passend beschermingsniveau waarborgt voor de verwerking van persoonsgegevens.3 Een dergelijk besluit is voor Kosovo niet genomen.4

Doorgifte van persoonsgegevens is echter ook toegestaan als er geen adequaatheidsbesluit voor het land genomen is, mits het desbetreffende land passende waarborgen biedt en betrokkenen over afdwingbare rechten en doeltreffende rechtsmiddelen beschikken.5 De AVG noemt een aantal instrumenten waarmee die passende waarborgen kunnen worden geboden.6

Met betrekking tot overheidsinstanties springen twee instrumenten het meest in het oog.7 Dit betreffen enerzijds juridisch bindende en afdwingbare instrumenten tussen overheidsinstanties of -organen,8 en anderzijds bepalingen in administratieve regelingen tussen overheidsinstanties of -organen, mits toestemming van de Autoriteit Persoonsgegevens is verkregen.9 Hieronder kan onder andere een memorandum van overeenstemming worden begrepen, waarin beide landen afspraken maken over passende waarborgen, afdwingbare rechten voor betrokkenen en voldoende rechtsbescherming.10
De Afdeling merkt op dat daaraan in de toelichtende nota geen aandacht wordt besteed en dat daaruit dus niet blijkt of dergelijke afspraken tussen Nederland en Kosovo zijn gemaakt.

De Afdeling wijst er verder op dat het verdrag mogelijkheden biedt om aanvullende regelingen te treffen ter uitvoering van het verdrag.11 Op grond van dit artikel zouden afspraken tussen Nederland en Kosovo, zoals hierboven beschreven, kunnen worden gemaakt over de waarborgen voor de verwerking van persoonsgegevens, afdwingbare rechten en doeltreffende rechtsmiddelen.
De Afdeling adviseert, voor zover dit nog niet is gedaan, aanvullende afspraken te maken met de regering van Kosovo over de doorgifte van persoonsgegevens en de toelichtende nota aan te passen.

2 Zie artikel 24 en 25 van het verdrag.
3 Artikel 45, eerste lid, AVG.
4 Zie
5 Artikel 46, eerste lid, AVG. Incidenteel kan doorgifte eveneens plaatsvinden om gewichtige  redenen van algemeen belang (artikel 49, eerste lid, AVG), mits het door de AVG gewaarborgde   beschermingsniveau niet wordt ondermijnd (artikel 44 AVG). Vgl. EDPB, Guidelines 2/2018 on   derogations of Article 49 under Regulation 2016/679, 25 mei 2018, p. 11.
6 Artikel 46, tweede en derde lid, AVG.
7 Zie ook EDPB, Guidelines 2/2020 on articles 46 (2) (a) and 46 (3) (b) of Regulation 2016/679 for   transfers of personal data between EEA and non-EEA public authorities and bodies, 18 januari   2020.
8 Artikel 46, tweede lid, onder a, AVG.
9 Artikel 46, derde lid, onder b, AVG.
10 Overweging 108 AVG.
11 Artikel XIII van het protocol bij het verdrag.

De Minister van Buitenlandse Zaken schrijft naar aanleiding van dit advies in het nader rapport:

Aan het advies en de opmerking is gevolg gegeven door in de toelichting op artikel 24 van het verdrag aandacht te besteden aan de regels in Kosovo met betrekking tot de uitwisseling en verwerking van persoonsgegevens. Daarbij wordt geconcludeerd dat in Kosovo betrokkenen over afdwingbare rechten en doeltreffende rechtsmiddelen beschikken, zodat een passend beschermingsniveau is gewaarborgd. Aanvullende afspraken met Kosovo over de doorgifte van persoonsgegevens zijn derhalve niet nodig.

Een nadere toelichting is te vinden in de nota bij de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken van 1 oktober jl. aan de Tweede Kamer [6].

Verdrag met Irak
De relatie met Irak zou anders kunnen liggen. Dat land heeft voor zover bekend geen gegevensbeschermingswet gelijkwaardig aan de AVG, dus het is de vraag of fiscale gegevensuitwisseling dan wel is toegestaan. Bij de totstandkoming van het goedkeuringsverdrag lijkt geen aandacht voor fundamentele rechten te zijn geweest [7]. Als ik het goed zie is het verdrag nog niet in werking getreden, dus wellicht dat de problematiek van de gegevensbescherming nog kan worden opgelost.

Tot slot

Het is een goede zaak dat er thans aandacht is voor fundamentele rechten als Nederland verdragen sluit met landen buiten de EU.

Het is jammer dat dit is nagelaten toen het verdrag met de VS naar aanleiding van FATCA werd gesloten, waarmee het internationale afwijkende systeem van Citizenship-Based Taxation in Nederland wordt geïmporteerd.



[1] Notitie fiscaal verdragsbeleid 2020. Gebrek aan aandacht voor bescherming van fundamentele rechten bij uitwisseling van inlichtingen op basis van belastingverdragen. L.E.C. Neve, WFR 7349, 17 september 2021. Kluwer Navigator (betaalmuur).
[2] Vindplaats.
[3] Trb. 2020,77.
[4] Trb. 2019, 103.
[5] K. 35938, nr. 2.
[6] K. 35938, nr. 1, pagina 26 en verder.
[7] Algemene informatie over het verdrag: hier. Het advies van de Raad van State zegt niets over gegevensbescherming. Ook de toelichtende nota zwijgt.

Geplaatst in Belastingrecht, Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Grondrechten, rechtsstaat e.d., ICT, privacy, e-commerce | Tags: , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Opvragen bankgegevens moet makkelijker worden voor de opsporing | verwijzingsportaal bankgegevens, Wwft

Op 18 oktober ging een wetgevingsconsultatie van start die het voor de opsporing makkelijker moet maken om aan bankgegevens te komen. Het verwijzingsportaal bankgegevens bestaat momenteel al en ik schreef er al over. De belangrijkste wijziging staat in het navolgende nieuwe artikel in de Wft:

In de toelichting wordt uitgelegd wat de veranderingen inhouden. De belangrijkste verandering is dat saldo- en transactiegegevens door de vier grootbanken (ING, ABN Amro, Rabobank en de Volksbank) automatisch aan de overheid kunnen worden geleverd. In de toelichting staat onder meer:

Het snel ter beschikking krijgen van saldo- en transactiegegevens van bankrekeninghouders die bijvoorbeeld verdacht worden van het witwassen van crimineel geld of van frauderen bij verkooptransacties (o.a. WhatsApp fraude) verkleint de kans dat criminelen nog tijdens het onderzoek geld wegsluizen. Om succesvol crimineel geld af te kunnen pakken en beslag te kunnen leggen op tegoeden moet bekend zijn wat het saldo op een rekening van een verdachte persoon is. Tevens moet bekend zijn van en naar welke rekeningen geldbedragen zijn overgemaakt om zo geldstromen te volgen en vervolgens beslag op financiële producten te leggen.

Gezondheidsgegevens bij de bank?
Opvallend is dat in de toelichting bij artikelen 126nf Sv, 126uf Sv en 126zn Sv wordt verondersteld dat uit de bankgegevens de volgende persoonsgegevens zouden zijn af te leiden betreffende iemands

  • godsdienst of levensovertuiging,
  • ras,
  • politieke gezindheid,
  • gezondheid,
  • seksuele leven of
  • lidmaatschap van een vakvereniging.

Het is verrassend dat deze informatie uit bankgegevens zouden kunnen kunnen worden afgeleid, misschien uit lidmaatschappen (maar dat lijkt bij ras onwaarschijnlijk). Het betekent verder dat deze gegevens kennelijk relevant zijn voor de opsporing van misdaad, wat riekt naar discriminatie. Ik ben benieuwd wat mensenrechtenorganisaties hier van vinden.

Andere instanties
Voorts kunnen gegevens worden geleverd aan Europese instanties (het Europees Openbaar Ministerie [EOM] en het Europees Bureau voor Fraudebestrijding OLAF) en aan andere buitenlandse opsporingsinstanties (internationale rechtshulpverzoeken). Het portaal kan worden gebruikt door het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) en door de Belastingdienst.

Onderzoek bij derden en verschoningsrecht
Het onderzoek naar rekeningen kan kennelijk betrekking hebben op anderen dan verdachten of veroordeelden. Ook bankgegevens van derden kunnen worden opgevraagd, zo kan uit een verwijzing naar onder meer artikel 6:4:12 en artikel 6:4:14 Sv worden afgeleid, al wordt mij niet duidelijk waarom het verwijzingsportaal hier relevant zou zijn. In deze artikelen staat nl. dat derden gegevens inzake de veroordeelde moeten verstrekken. Neuzen op de bankrekeningen van die derden lijkt daar niet mee in overeenstemming. Ook in de passage over de AVG wordt melding gemaakt van inzage van bankrekeninggegevens van derden:

De toelichting die wordt gegeven begrijp ik niet. Strafrechtspecialisten moeten hier nog maar eens goed naar kijken.

Bij de bevoegdheden in verband met het onderzoek naar het vermogen van een veroordeelde wordt melding gemaakt van het verschoningsrecht van onder meer familieleden, professionele verschoningsgerechtigden, journalisten en bepaalde getuigen.

IMEI en mobiel nummer
Nieuw is dat bij personen ook het e-mail adres, het mobiele telefoonnummer en het IMEI nummer van de mobiele telefoon zullen worden geregistreerd, voor zover de betaaldienstverlener of bank er over beschikt.


NB Het bovenstaande geeft een aanduiding van de nieuwe regels maar is niet compleet.


Meer informatie:

Geplaatst in Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten, rechtsstaat e.d., ICT, privacy, e-commerce, Verwijzingsportaal Bankgegevens | Tags: , , , , , , | Een reactie plaatsen

Evenredigheidstoetsing door de bestuursrechter | Toeslagenaffaire

Op de site van de rechtspraak verscheen een bericht over de gevolgen van de Toeslagenaffaire voor het bestuursrecht:

Toeslagenaffaire: ‘Belang rechtsbescherming individu moet zwaarder wegen dan vaste lijn jurisprudentie’

Reflectie bestuursrechters rechtbanken op toeslagenaffaire gepubliceerd

Den Haag, 08 oktober 2021

De parlementaire ondervragingscommissie die onderzoek deed naar de toeslagenaffaire concludeerde eind vorig jaar dat bestuursrechters de betrokken ouders niet de rechtsbescherming hebben geboden die nodig was. Een werkgroep van bestuursrechters heeft naar aanleiding van een openhartige reflectie onder meer geconcludeerd dat als een hogerberoepsrechter de wet op een bepaalde manier uitlegt, lagere rechters zich vrijer moeten voelen om hier tegenin te gaan. Dat is te lezen in een vandaag gepubliceerd rapport (pdf, 704,1 KB). Om onrecht in de toekomst te voorkomen moet volgens de werkgroep in vergelijkbare zaken de rechtsbescherming van het individu belangrijker zijn dan het waarborgen van rechtseenheid en rechtszekerheid.

In reactie op de toeslagenaffaire en de rol van de bestuursrechter daarin, stelde het Landelijk Overleg Vakinhoud Bestuursrecht (een landelijk overlegorgaan van bestuursrechters) een werkgroep in om te reflecteren op hoe bestuursrechters kinderopvangtoeslagzaken hebben behandeld. De werkgroep vroeg meer dan 100 rechters en juridisch medewerkers naar hun ervaringen en hun visie op de toekomst. Ook werd gesproken met betrokken ouders, advocaten en medewerkers van de Belastingdienst. Daarnaast zijn rechterlijke uitspraken uit de periode van 2010 tot en met 2019 uitgebreid geanalyseerd.

Geen rechtsbescherming
‘Voor de slachtoffers van de toeslagenaffaire bestond de rechtsstaat de facto niet,’ reageert Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de rechtspraak. ‘Gezinnen moesten vechten tegen een veel machtiger overheid. Een oneerlijke strijd, waar rechtspraak niet altijd de bescherming bood die deze ouders wel verdienden. De Rechtspraak moet in de spiegel durven kijken en met dit rapport geven deze bestuursrechters het goede voorbeeld.’ Naves spreekt zijn waardering uit over hoe kwetsbaar zij zich opstellen. ‘Met naam en toenaam vertellen ze hoe ze deze zaken hebben ervaren en welke juridisch complexe afweging er achter hun uitspraken schuilgingen. Het is goed om je eigen rol onder ogen te zien en hiervan te willen leren.’

In het rapport is te lezen dat bestuursrechters regelmatig worstelden met het doen van een gevoelsmatig strenge uitspraak en de heersende jurisprudentie van de Raad van State, de hoogste bestuursrechter. De Raad van State bevestigde bij rechtszaken rondom de kinderopvangtoeslag structureel de ‘alles-of-niets-uitleg’ van de Belastingdienst. Daardoor leidden kleine fouten, zoals het niet kunnen aantonen van de betaling van (een klein deel van) de eigen bijdrage, tot een terugvordering van de volledige toeslag. De meeste rechters bij de rechtbanken pasten voortaan ook deze uitleg van de regels toe. In de eerste plaats omdat zij ouders geen valse hoop wilden bieden, een afwijkend oordeel zou ongedaan worden gemaakt in hoger beroep. Maar ook omdat het van belang is dat wettelijke regels in het hele land op dezelfde manier worden toegepast. Uitspraken van hogere rechters spelen hierbij een belangrijke richtinggevende rol.

De werkgroep concludeert nu dat bij zaken waar voor burgers grote belangen op het spel staan en onevenredig negatieve gevolgen dreigen – zoals bij de toeslagenaffaire – rechters in eerste aanleg meer gewicht moeten toekennen aan de rechtsbescherming van het individu dan aan het waarborgen van de rechtseenheid en rechtszekerheid. Dit vraagt van rechters dat zij bij elke zaak alle relevante feiten en de persoonlijke omstandigheden van de rechtszoekende grondiger onderzoeken, op de zitting bespreken en vastleggen in hun uitspraak. Óók als dit niet tot een juridisch ander oordeel leidt omdat bijvoorbeeld de wet deze ruimte niet biedt.

Overleg en tegenspraak
De bestuursrechters pleiten daarnaast voor meer overleg en tegenspraak binnen de rechterlijke macht. Bijvoorbeeld door juridisch medewerkers aan te moedigen om zich uit te spreken als een zaak bij hen een ongemakkelijk gevoel oproept. Maar het vraagt ook om meer kritische reflectie en uitwisseling van ideeën tussen rechters onderling, ook over de grenzen van het eigen gerecht heen. Rechtbanken moeten elkaar meer opzoeken voor overleg over ontwikkelingen in de rechtspraak en met elkaar moeten bespreken bij welk type zaken mogelijk onrecht dreigt. Ook pleit de werkgroep voor betere informatie-uitwisseling tussen rechtbanken en de Raad van State.

Een voorbeeld
‘Ik hoop dat de slachtoffers van de toeslagenaffaire en de samenleving zien dat de Rechtspraak wil leren van het verleden. Een eerlijke kijk naar het eigen handelen maakt het onrecht niet ongedaan, maar kan het mogelijk wel in de toekomst voorkomen’, stelt Henk Naves. Hij geeft aan waar mogelijk de rechters te willen ondersteunen in het verder brengen van hun aanbevelingen.

‘Dat kan door in de toekomst bijvoorbeeld veel meer rechterlijke uitspraken online te publiceren, zodat misstanden eerder worden opgemerkt. En door nog vaker in gesprek treden met andere staatsmachten. Om niet functionerende wetgeving of een onrechtvaardige uitwerking van beleid onder de aandacht te brengen. Maar ook om te blijven benadrukken dat het tijd is dat de Rechtspraak een stabiele en robuuste begroting krijgt, want zonder dat komt de kwaliteit van rechtspraak onder druk te staan – zoals ook te lezen is in het vandaag gepubliceerde rapport.’


De Raad van State (hogerberoepsrechter in kinderopvangtoeslagzaken) voert een eigen reflectie uit. Deze wordt later dit jaar gepubliceerd.

Raad voor de rechtspraak

Geplaatst in Bestuursrecht, Grondrechten, rechtsstaat e.d., Procesrecht, rechtspraak | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen

Nieuwe renseigneringsplicht voor digitale platformen levert nieuwe cybersecurity- en databeschermingsrisico’s op – start consultatie

Vorig jaar schreef ik al over een nieuwe renseigneringsplicht voor digitale platformen die in de lucht hangt. Inmiddels is een wetgevingsconsultatie van start gegaan. Renseignering betekent dat private bedrijven aan de overheid informatie leveren ten behoeve van de belastingheffing.


    • De werkgever, die aangifte loonheffing doet, in verband met de belastingheffing bij werknemers.
    • De financiële instelling, die gegevens levert ten behoeve van de Nederlandse belastingheffing, maar ook ten behoeve van de VS (FATCA) en andere landen (CRS). Lees onder meer het artikel over het gebruik van het BSN door financiële instellingen.

Organisaties die verplicht zijn tot renseignering verzamelen zeer veel gevoelige persoonsgegevens, zodat het essentieel is dat zij hun databescherming goed op orde hebben en de verkregen gegevens niet voor andere doelen gebruiken. Juist digitale platforms (zoals advertentiebedrijven Facebook en Google) hebben een slechte trackrecord op het gebied van gebruik voor andere doelen. Het is essentieel dat de renseigneringsverplichting voor digitale platformen samengaat met strenge eisen op het gebied van databescherming.

EDPB opinion: Tax compliance and data privacy
EDPB maakte vorig jaar een opinie over tax compliance en databescherming bekend via de nieuwsbrief, waarin EDPB schreef:

Tax compliance and data privacy

On 28 October 2020, the EDPS issued an Opinion on the European Commission’s proposal amending the Council Directive 2011/16/EU on administrative cooperation in the field of taxation.

Recognising the importance of tax compliance as a matter of public interest, the EDPS emphasises the need to strike a balance between protecting individuals’ personal information and enforcing an effective proposal to tackle tax evasion. To this end, the principles of data protection by design and by default, data minimisation and data accuracy in the context of automatic exchanges of information between national tax authorities should apply.

To manage the ‘secure central interface’ which allows administrative cooperation on taxation, the EDPS refers the Commission to the Guidelines on the protection of personal data in IT governance and management of EU institutions to ensure security of processing in compliance with Regulation (EU) 2018/1725. Technical and logistical support ought to be provided in collaboration with EU Member States via defined administrative arrangements under Directive 2011/16/EU.

As a supervisory authority, the EDPS may follow up on possible updates concerning the ‘secure central interface’ and, more broadly, the implications stemming from the Commission’s role within processing operations in the context of administrative cooperation on taxation.

Deze opinie gaat over de uitwisseling van data tussen staten (CRS) maar is ook relevant voor uitwisseling tussen private organisaties en de overheid.


Meer informatie:

Lees de consultatieaankondiging en het nieuwsbericht:

Internetconsultatie voor wetsvoorstel transparantie over inkomsten digitale platformen gestart

Nieuwsbericht | 08-10-2021 | 14:34

Het ministerie van Financiën consulteert vanaf vandaag een wetsvoorstel waarmee digitale platformen in de toekomst verplicht worden jaarlijks informatie aan te leveren aan de Belastingdienst over verkopers die via hun platformen geld verdienen. Het doel van dit wetsvoorstel? Meer transparantie over inkomsten die inwoners van de Europese Unie behalen via deze platformen en daardoor eerlijkere belastingheffing. Reageren op dit wetsvoorstel kan vanaf vandaag tot en met 8 november via
Als je bijvoorbeeld via een digitaal platform je huis verhuurt, of als taxichauffeur via een platform wordt gekoppeld aan mensen die een taxirit afnemen, dan moet dit platform in de toekomst bepaalde informatie over de verkoper van deze activiteiten aanleveren bij de Belastingdienst. Denk hierbij aan informatie als de inkomsten die verkoper heeft behaald en zijn of haar rekeningnummer, naam en adresgegevens.
Het wetsvoorstel bevat ook een aantal andere wijzigingen die niets met digitale platformen te maken hebben. Deze wijzigingen richten zich op andere vormen van administratieve bijstandsverlening bij de heffing van belastingen. Zo wordt het mogelijk om gezamenlijk met meerdere EU-lidstaten audits uit te voeren en wordt de rechtsbescherming van belastingplichtigen bij gezamenlijke belastingcontroles verbeterd.
Andere wijzigingen richten zich op de gegevensbescherming van belastingplichtigen. Zo worden er beveiligingen geïntroduceerd om een mogelijk datalek binnen de Europese Unie zo snel en goed mogelijk op te lossen.
Met dit wetsvoorstel wordt de EU-richtlijn transparantie inzake inkomsten via de digitale platformeconomie en overige aanpassingen (ook wel DAC7) geïmplementeerd in de Nederlandse wetgeving. Ook de andere EU-lidstaten willen vergelijkbare wetgeving invoeren.

Geplaatst in Belastingrecht, ICT, privacy, e-commerce | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

‘Hoe kom je aan dat geld?’ Iedereen wordt doorgelicht – artikel Consumentenbond over Wwft

Recent ben ik geïnterviewd door de Consumentenbond over het cliëntenonderzoek door banken op grond van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft).

In de oktober-editie van de Geldgids, een tijdschrift van de Consumentenbond, verscheen het artikel van Reinout van der Heijden, waarin uitleg over de Wwft wordt gegeven en een aantal praktijkervaringen van cliënten van banken worden besproken. De introductie van het artikel:

In opdracht van de overheid en toezichthouders doen banken aan megalomane gegevensverzameling. Bewijs maar eens dat je géén fraudeur bent.

In het artikel geef ik aan dat het Ministerie van Financiën en toezichthouder DNB elk gevoel van proportie missen bij de strijd tegen het witwassen en word ik als volgt geciteerd:

‘De burgers worden niet voorgelicht door de overheid en de sector wordt niet gewezen op de grenzen van de maatschappelijke betamelijkheid. De uitvoering is bureaucratisch. Het gevolg is een megalomane verzameling van gegevens. Hier vang je geen boeven mee.’ Volgens Timmer realiseert de overheid zich onvoldoende welke gevolgen het strenge antiwitwasbeleid heeft. ‘Sommige curatoren slagen er niet in om een bankrekening te openen, net als Nederlandse burgers die te veel in het buitenland werken. De overheid zou meer voorlichting moeten geven en aandacht moeten besteden aan het onnodig doorschieten van de antiwitwasmaatregelen.’

In het artikel wordt door de Consumentenbond aandacht gegeven aan het wetsvoorstel Wet gegevensverzameling door samenwerkingsverbanden (WGS), dat het monitoren van alle banktransacties van klanten door de samenwerkende banken en profilering van klanten mogelijk moet maken. De Consumentenbond waarschuwt dat het financiële sleepnet dat banken over bankrekeningen van particulieren, organisaties en bedrijven risico’s met zich mee brengt.

De Geldgids van oktober 2021 is te verkrijgen bij de Consumentenbond.



Op dit blog zijn vele artikelen over de Wwft te vinden, onder meer over hoe consumenten met de Wwft te maken krijgen en over de witwasbestrijding door banken. Lees ook over heridentificatie door financiële instellingen, onder meer: Heridentificatie: de burger staat met 0-1 achter. Lees verder: Hoe een grootbank zich onsterfelijk belachelijk maakt met Wwft-vragen aan een oudheidkundige.

Geplaatst in Bankrekening krijgen en behouden, Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten, rechtsstaat e.d. | Tags: , , , , , , | Een reactie plaatsen

De bijzondere verenigingen van de Kamer van Koophandel | Wwft, ubo-register

De Kamer van Koophandel (KvK) bespreekt enige zeer bijzondere verenigingen in hun handleiding voor het notariaat inzake het registreren van uiteindelijk belanghebbenden (ubo’s) van naar Nederlands recht opgerichte entiteiten [1].

Op pagina 34 van de brochure geeft de KvK deze twee voorbeelden:

Een muziekvereniging heeft in de statuten opgenomen dat mevrouw A recht heeft op de winst. Mevrouw A is in dit voorbeeld UBO.

Een biljartvereniging heeft in de statuten opgenomen dat 5 mensen recht hebben op de winst. De 5 personen zijn allemaal maar voor 20% gerechtigde tot het vermogen en daarom in dit voorbeeld géén UBO.

Verder op figureert nog een bijzondere vereniging:

Voetbalvereniging F heeft 100 leden. De voorzitter van de vereniging heeft meervoudig stemrecht en hiermee 30% van de stemrechten in handen. De voorzitter is hier een voorbeeld van een UBO.

Dit soort verenigingen kom ik in de praktijk niet tegen en ik vraag me af of notarissen dergelijke verenigingen oprichten. Bij de eerste twee voorbeelden is van belang dat verenigingen geen winst onder hun leden mogen verdelen [2] en dat de vereniging moet worden bestuurd met inachtneming van het belang van de vereniging en de met de vereniging verbonden onderneming of organisatie [3]. Daarmee is niet in overeenstemming dat bepaalde personen recht hebben op winst of het vermogen van de vereniging [4].

Een meervoudig stemrecht van een voorzitter (kennelijk in de ledenvergadering [5]) is eveneens opmerkelijk. Mogelijk dat het kan. Het Burgerlijk Wetboek zegt iets over meervoudig stemrecht van statutair bestuurders [6] en ook over leden, zonder dat er beperkingen worden vermeld [7].

Nu winstrechten en gerechtigdheid tot het vermogen wel mogelijk is bij coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen, doet de Kamer van Koophandel er goed aan de winstrecht-voorbeelden bij verenigingen te vervangen door voorbeelden uit die sfeer.



[1] Handleiding Notaris Applicatie UBO, versie 1.5, juli 2021. Overigens valt er meer op de handleiding aan te merken en beperk ik mij hier tot de voorbeelden inzake de vereniging. Het zou beter zijn als de KvK de voorbeelden en uitleg in de handleiding baseert op wet- en regelgeving en parlementaire geschiedenis, zeker nu de handleiding zich richt op het notariaat.
[2] Artikel 26 lid 3 Boek 2 BW.
[3] Artikel 44 lid 3 Boek 2 BW.
[4] Ik heb geen tijd om uit te zoeken of dit überhaupt wel mag.
[5] Artikel 42 Boek 2 BW bepaalt dat de ledenvergadering bevoegd is inzake statutenwijziging.
[6] Artikel 44 lid 4 Boek 2 BW vermeldt dat de statuten kunnen bepalen dat aan een met name of in functie aangeduide bestuurder meer dan één stem wordt toegekend. Een bestuurder kan niet meer stemmen uitbrengen dan de andere bestuurders tezamen.
[7] In artikel 38 Boek 2 BW staat dat leden ieder één stem hebben en dat de statuten aan bepaalde leden meer dan één stem kunnen toekennen.

Geplaatst in Europa, Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten, rechtsstaat e.d., Kamer van Koophandel, Ubo-register | Tags: , , | 2 reacties

Informatieweigeraar op zwarte lijst Aegon | Kifid uitspraak, Wwft

Financiële instellingen mogen criminelen op een zwarte lijst zetten die zij met elkaar uitwisselen, het EVR (Extern Verwijzingsregister). Vermoedelijke criminelen kunnen zij opnemen in hun interne zwarte lijst, het IVR (Intern Verwijzingsregister) en in hun Gebeurtenissenadministratie.

Merkwaardig genoeg ben je al een vermoedelijke crimineel als je weigert om informatie aan de financiële instelling te verstrekken, zo oordeelde geschilleninstantie Kifid onlangs. Kifid vat de uitspraak als volgt samen:

In het kader van het Wwft-cliëntenonderzoek heeft Aegon de consument gevraagd om informatie te verstrekken over de opbouw van zijn spaarvermogen over een periode van 12 maanden. De consument heeft die informatie niet verstrekt, omdat hij vindt dat Aegon te veel informatie opvraagt. Aegon heeft daarop de persoonsgegevens van de consument opgenomen in de Gebeurtenissenadministratie en het IVR, omdat de consument niet volledig meewerkte aan het cliëntenonderzoek. De commissie oordeelt dat Aegon informatie over de opbouw van het spaarvermogen mocht opvragen bij de consument en dat Aegon de persoonsgegevens van de consument mocht opnemen in de interne registers.


Opvallend is dat Kifid dit oordeel baseert op het door de klant niet beantwoorden van deze vraag:


Aegon kende dus de herkomst van het het vermogen waarmee werd afgelost. Er werd een aanvullende vraag gesteld, waarvan ik de logica niet begrijp; het ging om aflossingen van € 20.000 en € 5.000, dus geen schokkend hoge bedragen. Het cliëntenonderzoek hoort proportioneel te zijn. Als de klant weigert de informatie te verstrekken, kondigt Aegon aan dat de gegevens van de klant in de interne zwarte lijst, het IVR, zullen worden opgenomen:


Kifid vindt dat Aegon de aanvullende informatie mocht vragen, wat ik al twijfelachtig vindt. Het is ernstig dat Kifid oordeelt dat deze klant een risico zou zijn voor de veiligheid en integriteit van Aegon en daarom ‘speciale aandacht’ zou behoeven (zie de beschrijving van het doel van de interne zwarte lijst in paragraaf 3.9). Kifid meent dat een klant in de interne zwarte lijst mag worden opgenomen zonder dat sprake is van vermoedens van fraude of andere onregelmatigheden.

Naar mijn mening is dit een onjuist oordeel van Kifid: het door de klant weigeren om informatie te verstrekken kan een goede reden zijn voor de financiële instelling om de relatie met de klant te beëindigen (als de informatie terecht wordt gevraagd), maar betekent niet dat de weigerachtige klant een risico is voor de veiligheid of integriteit van de financiële instelling.

Deze Kifid-uitspraak geeft wederom aan dat het hoog tijd is de geschillenbeslechting in de financiële sector onder te brengen bij de onafhankelijke rechtspraak. Verder is het hoog nodig dat er een onafhankelijke ombudsman voor de financiële sector komt.


Meer informatie:

Geplaatst in Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten, rechtsstaat e.d. | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

Nieuwe groep Wwft-plichtigen | bericht FIU-Nederland

FIU Nederland meldt dat er een nieuwe groep ondernemingen is die zich met criminaliteitsbestrijding moet bezig houden: Nieuwe meldergroep onder de Wwft. De nieuwe groep wordt door FIU als volgt omschreven:

Met ingang van 01-04-2021 is de Wet op de kansspelen aangepast, waardoor het mogelijk is om een vergunning voor kansspelen op afstand (hierna: Koa) aan te vragen bij de Kansspelautoriteit. Per 1-10-2021 opent deze markt en vallen deze aanbieders onder de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft). Deze worden omschreven in de Wet op de kansspelen als:
– Aanbieders van kansspelen op afstand
Onder een kansspel op afstand wordt in de Wet op de kansspelen verstaan: een gelegenheid als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder a, die op afstand met elektronische communicatiemiddelen wordt gegeven en waaraan wordt deelgenomen zonder fysiek contact met degene die die gelegenheid geeft of die voor deelname aan die kansspelen ruimte en middelen ter beschikking stelt.
Aanbieders met een vergunning voor het aanbieden van Koa vallen ook onder de Wwft en vormen daarmee een nieuwe meldergroep. Dit houdt onder andere in dat deze aanbieders cliëntenonderzoek moeten doen en (voorgenomen) ongebruikelijke transacties onverwijld moeten melden bij de Financial Intelligence Unit – Nederland (FIU-Nederland).

Geplaatst in Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Strafrecht | Tags: , , , , , , | Een reactie plaatsen

De kosten van de witwasbestrijding worden onder de pet gehouden | Wwft, banken

Hoewel van algemene bekendheid is dat het betalingsverkeer voor betaaldienstverleners verliesgevend is vanwege de compliancekosten inzake de witwasbestrijding, wordt dit niet door het Ministerie van Financiën erkend, laat staan dat men zich de vraag stelt of het geld niet beter kan worden uitgegeven.

Dat valt te lezen in het antwoord dat onlangs werd gegeven op een vraag uit de Tweede Kamer:

Vraag 6
Kunt u aan de hand van een schatting inzichtelijk maken wat regulier antiwitwasbeleid banken jaarlijks kost? Zijn er onderzoeken bekend naar deze (gemiddelde kosten) en zo ja, kunnen deze onderzoeken met de Kamer worden gedeeld?

Antwoord op vraag 6
Ik beschik niet over schattingen van de kosten voor het anti-witwasbeleid of onderzoeken daar naar. Bij de introductie van wettelijke verplichtingen op dit gebied is in de memorie van toelichting telkens een inschatting gemaakt van de daarmee gepaard gaande regeldruklasten. Meest recentelijk zijn die inschattingen opgenomen bij de Implementatiewet vierde anti-witwasrichtlijn en de Implementatiewet wijziging vierde anti-witwasrichtlijn. Deze inschattingen gelden voor Wwft-instellingen in brede zin. Daarbij moet vermeld worden dat het verrichten van onderzoek naar cliënten al geruime tijd bestaat en dat niet op alle onderdelen een strikte scheiding is te maken tussen onderzoek dat in het kader van het voorkomen van witwassen wordt verricht en onderzoek dat hoe dan ook zou plaatsvinden bij het aangaan van zakelijke relaties. Daarbij speelt specifiek in relatie tot banken dat verschillende banken te maken hebben met hersteltrajecten die extra inzet vereisen. In haar brief van 4 mei 2021 naar aanleiding van de transactie van ABN AMRO met het Openbaar Ministerie, gaf DNB aan dat er met 28 banken afspraken lopen om geconstateerde tekortkomingen te herstellen.7

7 Kamerstuk 31 789, nr. 102.


NB Waarschijnlijk behoort de zogenaamde heridentificatie tot de in de laatste twee alinea’s genoemde ‘hersteltrajecten’. Ik ben nog steeds benieuwd naar de onderbouwing, zie onder meer dit artikel.

Geplaatst in Bankrekening krijgen en behouden, Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten, rechtsstaat e.d. | Tags: , , , , , , | 1 reactie