In het bericht van 9 oktober jl. laat de Algemene Rekenkamer weten dat de rekenkamers van Nederland [1], Cyprus, Duitsland en Spanje parallel onderzoek hebben gedaan naar de anti-witwasaanpak in de bankensector en dat de Poolse rekenkamer al eerder onderzoek deed. De uitkomsten zijn gebundeld in het rapport ‘Parallel audit of anti-money laundering measures’ [2].
Kostbare geldverspilling?
Opvallend is dat in alle onderzochte EU-landen informatie over het nut (de effectiviteit) van de kostbare antiwitwasmaatregelen ontbreekt [3]. Het lijkt er op dat de regels (en ook het antiwitwaspakket, het AML Package) zijn ingevoerd op basis van het ‘gevoel’ van de opsporing (de beleidsmakers op het gebied van criminaliteitsbestrijding), zonder kennis van de mogelijkheden van financiële instellingen om misdaad te voorkomen en te detecteren.
Aankondiging Rekenkamer
De Algemene Rekenkamer schrijft in de aankondiging:
Het onderzoek van de Algemene Rekenkamer naar de Nederlandse anti-witwasaanpak Gevolgen groot, opbrengsten onbekend (uit maart 2026) constateerde al dat witwascontroles grote gevolgen hebben voor burgers en bedrijven, dat de kosten voor banken toenemen (€ 1,6 miljard in 2024), maar dat onduidelijk is of de controles ook daadwerkelijk bijdragen aan het voorkomen en opsporen van witwassen. We zagen ook aanwijzingen voor discriminatie. Het ontbreekt op verschillende vlakken aan inzicht bij de betrokken partijen. Zo worden er geen evaluaties uitgevoerd naar de resultaten van het beleid door de verantwoordelijke ministers en toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB).
Internationale bevindingen
In de rapporten van de andere rekenkamers komt terug dat dit probleem breder leeft: ook in andere landen is beperkte aandacht voor de resultaten van de anti-witwasaanpak in de bankensector, terwijl verschillende toezichthouders wijzen op negatieve gevolgen voor burgers en bedrijven.
Problemen bij toegang tot informatie
Het gezamenlijke rapport wijst daarnaast op problemen bij de toegang tot informatie bij de nationale toezichthouder op anti-witwaswerkzaamheden van banken die sommige rekenkamers hebben ervaren. In Nederland speelde dit niet. De rekenkamers wijzen in dit kader ook op de komst van de Anti-Money Laundering Authority (AMLA). Dit is een nieuwe toezichthouder op Europees niveau. Uit eerder onderzoek blijkt dat zo’n verandering kan leiden tot problemen bij de toegang tot informatie, bijvoorbeeld doordat nationale rekenkamers geen toegang krijgen tot handreikingen van AMLA voor nationale toezichthouders.
Noten:
[1] Over het rapport van de Algemene Rekenkamer schreef ik al in maart jl.
[2] Rechtstreekse link naar het Engelstalige rapport (pdf).
[3] In de samenvatting van het Engelstalige rapport staat: “None of the national supervisory authorities had made specific efforts (for example, a dedicated project) to assess the effectiveness of AML supervision in combatting money laundering. This also applies to assessing the preventive effect of AML controls implemented by banks.“
