Bancair sleepnet, navraagplicht: de position papers voor het rondetafel gesprek | plan van aanpak witwassen, Wwft

Morgen is het rondetafelgesprek over het wetsvoorstel plan van aanpak witwassen dat grondrechten schendende bepalingen zal bevatten (bancair sleepnet, navraagplicht), zie mijn eerdere artikelen.

Ophef over de position paper van de Autoriteit Persoonsgegevens
Helaas is er voor de rondetafel geen burgerrechtenorganisatie uitgenodigd, zodat alleen van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) is te verwachten dat hij een woordje voor de burger doet.

De AP heeft een position paper uitgebracht die meteen voor ophef heeft gezorgd bij degenen die een heilig geloof hebben in het wetsvoorstel. Het FD kopte “Autoriteit Persoonsgegevens stuurt aan op blokkade nieuwe witwaswet” wat suggereert dat de AP geen goede redenen zou hebben om tegen het voorstel te zijn. Enkele andere media over het AP standpunt: Accountancy Vanmorgen, Tweakers, NOS, security.nl.

De grondrechten van burgers zijn niet in goede handen van de mensen van de opsporing, een goed voorbeeld is de reactie op het AP standpunt van deze overheidsfunctionaris op LinkedIn. Hij heeft geen idee van de schade die de witwasbestrijding toebrengt aan nette burgers. Goede bedoelingen rechtvaardigen geen slechte regels. Regelgeving mag niet aan de opsporing worden overgelaten.

Campagne banken
Voor het rondetafelgesprek zijn twee vertegenwoordigers van de banken, onder meer NVB (position paper) uitgenodigd.
De banken, die al sinds 2019 met een campagne voor het bancair sleepnet bezig zijn (zie het overzicht onder aan dit artikel), zetten hun media offensief voort. In het NRC verscheen een artikel over de NVB-voorzitter, die het bancair sleepnet bepleit.

Overheidsinstanties
Voor de rondetafel van morgen zijn diverse overheidsinstanties uitgenodigd, onder meer FIU-Nederland (position paper) en verder de private organisatie die overheidsbeleid promoot en geen interesse heeft voor de grondrechten van nette burgers, Transparency International (position paper).

 

NB Vandaag schreef Jensma in de NRC-nieuwsbrief over een overheid die grondrechten schendt en alleen voor de rechter wijkt. In de Volkskrant verscheen het artikel van rechter en schrijver Aisha Dutrieux “Maar lief kabinet, we zouden toch sámen de rechtsstaat beschermen?“. Zou het kabinet wel luisteren naar de kritiek op het wetsvoorstel?

Geplaatst in Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten, ICT, privacy, e-commerce | Tags: , , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Gaat het Nationaal Akkoord Financiële Veiligheid van IFFC iets opleveren voor burger en mkb?

Onder de naam ‘Nationaal Akkoord Financiële Veiligheid‘ zijn mensen uit de compliance industrie bezig met een initiatief. Lees de ongedateerde pagina die over dit project werd geschreven door IFFC – Institute for Financial Crime. Daar staat:

Vanuit het IFFC willen we het initiatief nemen om gezamenlijk toe te werken naar een ‘nationaal akkoord financiële veiligheid’: doelstellingen formuleren en voorstellen doen voor mogelijkheden om op een effectieve en efficiënte manier gezamenlijk, publieke én private organisaties, de strijd tegen financiële criminaliteit aan te gaan. Het IFFC wil met een aantal bruggenbouwers een dergelijk akkoord opstellen en in het vierde kwartaal van dit jaar aanbieden aan politiek Den Haag.

Een toelichting zie ik er verder niet bij staan.

Wie is IFFC?
IFFC is een organisatie voor compliance professionals en private ondernemingen die de criminaliteitsbestrijdingsregels van Europa en Nederland, ook bekend als ‘witwasbestrijding’ moeten naleven. Zo te zien zijn er veel grote bedrijven, onder meer grootbanken, betrokken bij IFFC. Ook individuele professionals die bij publieke organisaties werken zijn welkom, aldus de algemene informatie.

Uit de uitingen op de site van de organisatie blijkt dat men binnen IFFC traditionele opvattingen aanhangt over de bestrijding van criminaliteit. Zo zijn ze voorstander van het bancaire sleepnet (Transactie Monitoring Nederland, TMNL), lees dit artikel. Over de zwakke punten van het systeem van de FATF (zoals vertaald in Europese en Nederlandse regelgeving), zoals het neerleggen van overheidstaken bij private ondernemingen die daar ongeschikt voor zijn, kom ik niets tegen.

Tot slot
Of dit IFFC initiatief iets gaat opleveren voor de gewone burger en het midden- en kleinbedrijf, is de vraag.

Geplaatst in Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten, ICT, privacy, e-commerce | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen

Procedure informatie wetsvoorstel bancair sleepnet en navraagplicht [2] | Wwft

Eerder maakte ik een procedureoverzicht inzake het plan van aanpak witwassen. De huidige actualiteit:

  • Vergaderingen van de commissie Financiën op 26 januari, vergadering over de wetenschapstoets, vergadering briefing Raad van State en vergadering rondetafel.
  • Vóór 2 februari, 16 uur, kunnen leden van de commissie Financiën inbreng leveren zie convocatie. De leden van de commissie kunnen schriftelijk vragen over het wetsvoorstel indienen bij de ministers van Financiën en Veiligheid.
Geplaatst in Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten, ICT, privacy, e-commerce | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

Policing the crisis, policing as crisis: the problem(s) with Europol

Statewatch announced a workshop on 25 January in the article ‘Policing the crisis, policing as crisis: the problem(s) with Europol’, read the announcement. The workshop Europol: Secrecy, impunity and the rule of law (Chris Jones, Statewatch) is held during the Privacy Camp conference.

Geplaatst in English - posts in English on this blog, Europa, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten, Strafrecht | Tags: , | Een reactie plaatsen

Privacy Camp conference 2023

Tomorrow the Privacy Camp conference takes place in Brussels with interesting panels and workshops, on amongst others:

  • Digital police partout, justice nulle part / Digital police everywhere, justice nowhere (Sarah Chander, EDRi)
  • Contesting AI & data practices. Practical approaches to preserving public values in the datafied society (Mirko Tobias Schäfer, Utrecht University)
  • Solidarity not solutionism: digital infrastructure for the planet (Shawna Finnegan, Association for Progressive Communications – APC)
  • The EU can do better: How to stop mass retention of all citizen’s communication data? (Friedemann Ebelt, Patrick Breyer MEP)

The conference is organised by EDRi, the interdisciplinary Research Group on Law, Science, Technology & Society (LSTS) of VUB, Privacy Salon, IEE.
EDPS is ‘general partner’. Registration closed on 18 January.

Geplaatst in English - posts in English on this blog, Europa, Grondrechten | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

Het financiële sleepnet van de Amerikaanse overheid hoort een les te zijn voor de bancair sleepnet-plannen | TRAC schandaal | AML, CFT, surveillance

Het nieuwste schandaal op het gebied van financiële surveillance van burgers vindt niet toevallig in de VS plaats.

TRAC-schandaal
Op 18 januari jl. maakte mensenrechtenorganisatie ACLU bekend [1] (machinevertaling):

Hoe de opsporingsautoriteit van Arizona een geheim, illegaal surveillanceprogramma opzette om miljoenen van onze financiële gegevens te oogsten.
Nieuwe gegevens, verkregen door de ACLU, werpen licht op de omvang van een massaal surveillanceprogramma dat de financiële gegevens van Amerikanen in de gaten houdt.

De database heet ‘Transaction Record Analysis Center’ (TRAC) en registreert en analyseert money transfers.

ACLU is het met de gang van zaken niet eens, onder meer omdat kwetsbare groepen die van de money transfer diensten gebruik maken hierdoor worden geraakt (machinevertaling):

Western Union, MoneyGram en andere financiële dienstverleners bedienen vaak mensen die anders geen toegang hebben tot bankrekeningen of traditionele financiële diensten, zoals arbeidsmigranten die geld naar huis sturen naar hun familie en mensen zonder kredietwaardigheid. Omdat leden van gemarginaliseerde gemeenschappen sterk afhankelijk zijn van deze diensten in plaats van traditionele banken, komt de last van dit overheidstoezicht onevenredig zwaar terecht bij diegenen die toch al het meest kwetsbaar zijn voor buitensporige rechtshandhaving.

Verder heeft de geheimhouding rond de toegang van de opsporing tot de TRAC-database verstrekkende gevolgen voor mensen die op basis van deze gegevens van misdrijven worden beschuldigd, maar niet weten dat deze gegevens zijn gebruikt om hen te onderzoeken. We weten nu van drie strafrechtelijke vervolgingen waarbij TRAC-gegevens betrokken zijn, maar dat is zeker een klein deel, en strafrechtadvocaten en rechters moeten meer weten.

Uit het bericht blijkt dat de rechtsbescherming van de benadeelde burgers onvoldoende is, een fenomeen dat we in Nederland ook kennen. In het wetsvoorstel plan van aanpak witwassen dat nu bij de Tweede Kamer aanhangig is ontbreekt een volwassen rechtsbescherming.

WSJ
Deze bekendmaking kreeg ook aandacht van zakenkrant The Wall Street Journal, in het bericht “Little-Known Surveillance Program Captures Money Transfers Between U.S. and More Than 20 Countries” (Weinig bekend surveillanceprogramma oogst money transfers tussen de VS en meer dan 20 landen).

“een perfect voorbeeld van de doctrine van de Amerikaanse agentschappen (…) om de middelen om deze plagen te bestrijden om te buigen naar een illegaal instrument voor het massaal verzamelen van privé en vertrouwelijke informatie
Frédéric Pierucci las het WSJ artikel en schreef geërgerd op LinkedIn [2] (machinevertaling):

Onder het mom van een legitieme strijd tegen drugshandel, witwassen of corruptie, zien we hier opnieuw een perfect voorbeeld van de doctrine van de Amerikaanse agentschappen (#DOJ, #FBI, #DEA,…) om de middelen om deze plagen te bestrijden om te buigen naar een illegaal instrument voor het massaal verzamelen van privé en vertrouwelijke informatie van Amerikaanse en Europese burgers.

Een les voor de datahongerige Europese en Nederlandse overheid
Nu de witwasbestrijdingsconcepten uit de VS komen (via de informele wereldregering FATF), doen de Europese en Nederlandse overheden er goed aan lessen te trekken uit de gang van zaken in de VS.

Het TRAC-schandaal is het zoveelste voorbeeld dat Amerikaanse criminaliteitsbestrijdingsconcepten grote schade toebrengen aan burgers. Ook de schade als gevolg van FATCA heeft ons dat geleerd – zodat er alle aanleiding is om de Amerikaanse aanpak niet klakkeloos over te nemen. Immers, in de VS zijn de grondrechten van burgers niet veilig.

Het bancaire sleepnet, via Transactiemonitoring Nederland (TMNL), is een typisch voorbeeld van een Amerikaans criminaliteitsbestrijdingsconcept (bekijk de FATF publicaties). Dat sleepnet hoort er niet te komen.

 

Noten

[1] Origineel:

Little-Known Surveillance Program Captures Money Transfers Between U.S. and More Than 20 Countries
Law-enforcement agencies across the U.S. have direct access to over 150 million transactions housed at an Arizona nonprofit

[2] Lees dit bericht, het citaat luidt in het origineel:

Sous couvert de lutte légitime contre le trafic de drogue, le blanchiment ou la corruption, on voit ici encore un parfait exemple de la doctrine des agences américaines (#DOJ, #FBI, #DEA,..) de détourner les moyens de lutte contre ces fléaux en outil illégal de collecte massive d’informations privées et confidentielles de citoyens américains et européens.

Geplaatst in Bankrekening krijgen en behouden, Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten, ICT, privacy, e-commerce | Tags: , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Ubo-brief van 20 januari 2023

De ontwikkelingen in de privatisering van de criminaliteitsbestrijding volgen elkaar in hoog tempo op. Ook rond het ubo-register is het niet stil, na de ernstige flater die Europa heeft begaan door grondrechten van burgers (uiteindelijk belanghebbenden, ‘ubo’s’) op te offeren in ruil voor de misdaadbestrijding, door het ubo-register openbaar te maken.

Brief van 20 januari
Op 20 januari werd een brief van de minister van Financiën aan de Tweede Kamer bekend gemaakt over de gevolgen van de uitspraak van het Europese hof over het ubo-register [*]. Daarin wordt geconstateerd dat de uitspraak niet tot gevolg heeft dat overheidsinstanties geen toegang meer hebben. Voorts meent de minister dat ook ‘meldingsplichtige instellingen’ toegang zouden behouden, ook al is een belangrijk deel van die instellingen niet gereguleerd. De minister schrijft:

De Europese Commissie heeft tot op heden geen officiële analyse gedeeld, maar heeft wel in diverse contacten een voorlopig beeld geschetst dat in lijn is met bovenstaande.

Het kabinet gaat er van uit dat Nederland wel verder kan gaan dan wat Europees wordt geëist, maar dat dit in strijd kan zijn met Europees recht (onder meer het Handvest). Derhalve zal de Nederlandse regelgeving moeten worden aangepast:

Dit betekent dat artikel 21 van de Handelsregisterwet 2007 aanpassing behoeft en dat de toegang tot het UBO-register beperkt moet worden tot de bevoegde autoriteiten en de FIU, meldingsplichtige instellingen en personen en organisaties die een legitiem belang kunnen aantonen. Hiervoor zal spoedig een wetsvoorstel worden opgesteld.

Wwft-plichtigen
Over de toegang voor Wwft-plichtigen (‘instellingen’) schrijft de minister:

Een andere belangrijke groep gebruikers zijn de instellingen als bedoeld in de Wwft. Zij hebben een belangrijke taak als poortwachters van het financiële stelsel, en zijn onder meer verplicht cliëntenonderzoek uit te voeren. Het UBO-register is hierbij een belangrijk hulpmiddel en Wwft-instellingen zijn in dat kader verplicht het register te raadplegen, alsmede om discrepanties te melden. Zoals blijkt uit bovenstaande analyse, tornt de uitspraak van het Hof niet aan de toegang voor deze instellingen. Daarom wordt ook voor Wwft-instellingen de toegang zo snel als praktisch en uitvoeringstechnisch mogelijk hersteld. Echter, het landschap aan Wwft-instellingen is divers, evenals de technische modaliteiten waarmee deze instellingen toegang hadden tot het UBO-register. Daarbij zijn veel Wwft-instellingen niet rechtstreeks op het UBO-register aangesloten, maar via ICT-leveranciers die geen legitiem belang hebben voor inzage van UBO-informatie. Het identificeren van welke individuele instellingen toegang kunnen hebben en dit technisch en praktisch inregelen is derhalve complex en kost tijd. Hierbij is een belangrijke gebruikersgroep de grootbanken. Deze instellingen zijn relatief eenvoudig te identificeren en aan te sluiten. Verwacht wordt dat de toegang voor deze groep relatief snel kan worden hersteld. De komende tijd zal worden ingezet om ook andere groepen Wwft-instellingen zo snel mogelijk aan te sluiten.

Overigens klopt in het citaat niet dat het ubo-register een ‘hulpmiddel’ bij het cliëntenonderzoek door Wwft-plichtigen zou zijn. De enige taak die Wwft-plichtigen hebben is de juistheid van de registratie in het ubo-register van cliënten te verifiëren.

Nu Wwft-plichtigen deze verificatieplicht hebben, gaat de minister ook in op de gevolgen van het op dit moment niet toegankelijk zijn van het register.

Legitiem belang
Onderzocht wordt hoe de toegang van personen en organisaties die een legitiem belang kunnen aantonen wordt geregeld. Daarover schrijft de minister onder meer:

Bij de vormgeving van die werkwijze worden de in deze uitspraak genoemde groepen meegenomen, te weten de pers (waaronder onderzoeksjournalistiek) en maatschappelijke organisaties die zich bezighouden met het voorkomen en bestrijden van witwassen en terrorismefinanciering, personen die de identiteit van een UBO willen kennen omdat zij daar mogelijk transacties mee aangaan, alsmede – voor zover die niet al onder categorie a of b vallen – financiële instellingen en autoriteiten die betrokken zijn bij de bestrijding van delicten op het gebied van witwassen of terrorismefinanciering. Op verzoek van uw Kamer zal ik hierbij specifiek kijken naar schadeverzekeraars die in het kader van sanctieregelgeving onderzoek moeten verrichten naar de UBOs van hun cliënten.

Registreren van ubo’s gaat door
De uitspraak heeft geen gevolgen voor de verplichting van entiteiten om hun ubo’s te registreren. Opgemerkt wordt dat degenen die niet hebben geregistreerd in afwachting van de uitspraak dit boetevrij kunnen doen tot 1 februari a.s.

Ubo-register trusts en soortgelijke juridische constructies

Uit dit register is nog geen informatie verstrekt. Voor dat register zal dezelfde regeling worden getroffen.

Gevolgen hof uitspraak over inzage
In de brief wordt niet ingegaan op de gevolgen van de recente uitspraak van het Europese Hof over de Oostenrijkse Post (blog). Gevolg daarvan is dat de Kamer van Koophandel de ubo zal moeten informeren wie inzage heeft gehad in zijn persoonsgegevens.

 

[*] Bericht over uitspraak, nadere berichten: 1, 2, 3, 4.

 

Meer informatie:

De media hebben aandacht aan de brief besteed, zie onder meer TaxLive.

Geplaatst in Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten, ICT, privacy, e-commerce, Kamer van Koophandel, Ubo-register | Tags: , , | 1 reactie

Nieuwe regelgeving inzake het Verwijzingsportaal Bankgegevens | Wwft, financiële privacy

In 2019 is de Europese richtlijn [1] tot stand gekomen, die in Nederland heeft geleid tot het Verwijzingsportaal Bankgegevens. Hoe snel dit soort regelgeving wijzigt blijkt uit de aanhangige voorstellen in Europa en Nederland.

Europees wijzigingsvoorstel
De Europese Commissie heeft in juli 2021 een voorstel ingediend om die richtlijn aan te passen [2]. Het voorstel houdt in dat nationale autoriteiten rechtstreeks en onmiddellijk toegang dienen te hebben tot bankrekeninginformatie in andere lidstaten die beschikbaar is via het centrale toegangspunt voor registers van bankrekeningen, dat is opgezet overeenkomstig de Europese criminaliteitsbestrijdingsregelgeving [3], en dat die autoriteiten deze informatie kunnen doorzoeken, wanneer dit noodzakelijk is voor de criminaliteitsbestrijding [4]. Daartoe moet de nationale wetgeving in de EU-lidstaten worden aangepast.

Het voorstel is in juli 2022 in commissies van het Europees Parlement aan de orde geweest. Over het voorstel is geadviseerd door EDPS, de ESC commissie en de ECB [5].
Het voorstel is op 12 januari jl. in de commissie LIBE [6] van het Europees parlement behandeld, zie agendapunt 16 op de agenda [7].

Het is afwachten wanneer er verder iets gaat gebeuren.

Nederlands wijzigingsvoorstel
Intussen wordt in Nederland een wijzigingsvoorstel in het parlement behandeld, zie dit artikel.

 

Noten
[1] Richtlijn (EU) 2019/1153.
[2] Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn (EU) 2019/1153 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de toegang van bevoegde autoriteiten tot centrale registers van bankrekeningen via het centrale toegangspunt, COM(2021) 429, vindplaats: LIBE, Europese Commissie, EUR-Lex. Engelstalige samenvatting: hier. Dossier 2021/0239(COD): Europees Parlement, EUR-Lex.
[3] De nieuwe richtlijn.
[4] In het voorstel omschreven als “wanneer dit voor het vervullen van hun taken op het gebied van het voorkomen, opsporen, onderzoeken of vervolgen van een ernstig strafbaar feit of het ondersteunen van een strafrechtelijk onderzoek naar een ernstig strafbaar feit, inclusief de identificatie, opsporing en bevriezing van vermogensbestanddelen in verband met een dergelijk onderzoek, noodzakelijk is“.
[5] European Central Bank: opinion. Volgens het dossier bij het Europees Parlement zijn er ook een guideline en report, maar de vermelde vindplaats leek niet te kloppen.Dit is de [6] ‘Committee on Civil Liberties, Justice and Home Affairs’.
[7] Agenda LIBE commissie.

 

Alle berichten op dit blog over het Verwijzingsportaal Bankgegevens zijn hier te vinden.

Geplaatst in Bankrekening krijgen en behouden, Europa, Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen

Plan van aanpak witwassen op de agenda van de commissie Financiën van 26 januari a.s. | bancair sleepnet, navraagplicht, Wwft

Zo even publiceerde ik een bericht over de ‘wetenschapstoets’ die op 26 januari door de commissie Financiën van de Tweede Kamer wordt besproken van 12:45 – 13:45 uur.

Advies Raad van State

Eveneens op die dag, van 14:00 – 15:00 uur, komt een delegatie van de Raad van State een technische briefing aan de leden van dezelfde commissie geven over het advies van de Raad van State over het wetsvoorstel plan van aanpak witwassen, lees de aankondiging.

Rondetafelgesprek
Daarna is er van 15:15 uur tot 17:15 uur een rondetafelgesprek over het wetsvoorstel (aankondiging, waarbij de bankiers ruim vertegenwoordigd zijn (Siegers, Van der Laan). Ook de overheid is prominent aanwezig door middel van mevrouw Verbeek-Kusters van FIU Nederland en door mevrouw Rooijendijk van de private organisatie die overheidsbeleid promoot, Transparency International.

De enige genodigde die bezig is met de belangen van de burger is de heer Wolfsen van de Autoriteit Persoonsgegevens.

Helaas is Privacy First, die kritisch reageerde (lees hun brief en memorandum) niet uitgenodigd.

Het programma luidde om 15:10 uur:

Blok 1: Toegevoegde waarde van het Wetvoorstel bij de bestrijding van witwassen in de praktijk (signaleren, melden, opsporen en vervolgen) van 15.15 tot 16.15 uur:
– Norbert Siegers, Transactie Monitoring Nederland (TMNL)
– Hennie Verbeek-Kusters, Financial Intelligence Unit (FIU)
– Naam volgt

Blok 2: Aandachtspunten bij de uitvoering: Proportionaliteit en Effectiviteit van 16.15 tot 17.15 uur:
– Medy van der Laan, Nederlandse Vereniging van Banken (NVB)
– Aleid Wolfsen, Autoriteit Persoonsgegevens (AP)
– Lotte Rooijendijk, Transparency International (TI-NL) (via videoverbinding)

Is het bancair sleepnet er door?
In de wandelgangen hoor ik dat het bancair sleepnet ‘er al door is’ in de Tweede Kamer. De samenstelling van het het gezelschap lijkt dat te bevestigen.

 

Meer informatie:

De commissie Financiën bestaat uit:

J.Z.C.M. Tielen (VVD), voorzitter
E. Heinen (VVD)
S.P.R.A. van Weyenberg (D66)
A.P.C. (Tony) van Dijck (PVV)
I. (Inge) van Dijk (CDA)
M.Ö. Alkaya (SP)
T.M.T. van der Lee (GroenLinks)
P.A. Grinwis (ChristenUnie)
P.H. Omtzigt (Omtzigt)
P. van Houwelingen (FVD)

 

Reminder

Rob de Wijk, de bekende defensie expert (info HCSS), 12 december 2022:

Geplaatst in Bankrekening krijgen en behouden, Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten | Tags: , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Hoe wetenschappelijk is de ‘wetenschapstoets’ inzake navraagplicht en bancair sleepnet Wwft?

Op 20 januari werd een document bekend gemaakt onder de titel ‘wetenschapstoets’ (‘het document’), waarin het wetsvoorstel plan van aanpak witwassen wordt behandeld. Op donderdag 26 januari a.s. vindt een technische briefing plaats.

In dit bericht maak ik enige aantekeningen bij het document.

Achtergrond

Het wetsvoorstel: bancair sleepnet en navraagplicht
In het wetsvoorstel wordt voorgesteld dat Nederlandse banken een gezamenlijk sleepnet trekken over alle transacties die via Nederlandse bankrekeningen verlopen, om financiële voordelen van misdaad op te sporen (‘witwasbestrijding’). Verder worden banken en andere witwasbestrijdingsplichtingen verplicht in hoog risicosituaties (die zeer vaak aan de orde zijn) navraag te doen bij collega’s uit dezelfde categorie, zogenaamd om ‘shopgedrag’ te voorkomen. Tot slot is een belangrijk element dat contante betaling wordt beperkt.

De auteurs: Wielhouwer en Ferwerda
Wielhouwer is volgens zijn bio hoogleraar economie van de accountancy en belastingen, studeerde econometrie en bekleedde diverse senior (management)functies in de financiële sector (ING) en bij een financiële toezichthouder (AFM).

Ferwerda is al lang bezig met het adviseren van overheden over de witwasbestrijding, wat ook in zijn bio is weergegeven. Hij studeerde hij economie en recht en is hij gecertificeerd als witwasdeskundige voor de nationale politie. Hij is mede-verantwoordelijk voor het onderhavige wetsvoorstel, want in  het bio staat:

Hij adviseert de Minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yesilgoz omtrent beleid tegen witwassen en ondermijning.

Verder is Ferwerda lid van de ethische commissie van de organisatie van de banken die het sleepnet gaat verzorgen (noot 1). Het is een merkwaardige keuze van de commissie Financiën om iemand aan het woord te laten die een van de architecten van de witwasbestrijdingssystemen is.

Geen van beide auteurs lijken over kennis te beschikken van het grote aantal ondernemingen uit het midden- en kleinbedrijf (zie het huidige overzicht bij FIU-NL) dat geacht wordt overheidstaken uit te voeren, zoals notarissen, accountants, makelaars, taxateurs en bemiddelaars bij (ver)koop in zaken van grote waarde. Of zij kennis hebben over de praktijk van de juridische naleving van deze regelgeving door private ondernemingen, is eveneens de vraag.

De wetenschapstoets

Ik kon niet vinden welke opdracht de commissie Financiën aan de twee auteurs van de ‘wetenschapstoets’, de heren Wielhouwer en Ferwerda heeft gegeven.

Het belangrijkste wordt buiten beschouwing gelaten
Opvallend is dat de auteurs alle belangrijke onderwerpen buiten beschouwing laten, want ze schrijven op pagina 1 van het document:

NB: deze toets gaat niet in op de juridische inbedding, of deze voldoet aan internationale richtlijnen, en of deze voldoet aan de AVG. De keuze om te werken met poortwachters wordt als gegeven beschouwd.

Dus er vindt géén toetsing plaats aan de grondrechten; evenmin wordt beoordeeld of banken en andere private bedrijven geschikt zijn voor de aan hen toebedeelde overheidstaken.

Is het document meer dan een samenvatting?
De auteurs vatten de inhoud van de parlementaire stukken samen, zonder een serieuze inhoudelijke toetsing. Volstaan wordt met herhaling van argumenten die in de memorie van toelichting ook al worden genoemd en met voor de hand liggende suggesties over het meetbaar maken van de doelen.

Op het algemene concept achter de witwasbestrijding, dat duidelijk heeft gefaald en schade oplevert voor burgers, wordt in het document nauwelijks ingegaan. Kennelijk accepteren de auteurs dat grondrechten van burgers geschonden mogen worden door private ondernemingen, zonder kennis van zaken, waarbij een hoogwaardige rechtsbescherming ontbreekt. Het huidige witwasbestrijdingssysteem levert ernstige schade voor burgers en organisaties op, onder meer doordat de hoge kosten van het inefficiënte systeem, dat moet worden uitgevoerd door private ondernemingen die ongeschikt zijn voor de aan hen toebedeelde taken, aan de klanten worden doorberekend, en door ‘de-risking’. Nu al weigeren banken op grote schaal cliënten vanwege de (vermeende) hoge kosten verbonden aan het klantenonderzoek.

De auteurs koesteren een ongegrond optimisme over de mogelijkheden die er zijn met digitale middelen (‘artificial intelligence’) en zij laten buiten beschouwing dat inmiddels veel bekend is over de risico’s verbonden aan het gebruik van digitale middelen bij de misdaadbestrijding.

Op het nut van de navraagplicht wordt vrijwel niet ingegaan, waaruit kan worden afgeleid dat het belang gering is.

Helaas ontbreekt de onderbouwing van de onder aan pagina 1 getrokken conclusie dat “de beleidsinstrumenten ten opzichte van de huidige situatie” zouden bijdragen “aan het bemoeilijken van witwassen” (verbod op contante betaling) en aan “het verkleinen van de information gap” (navraagplicht en bancair sleepnet).

Overige aantekeningen bij het document

Verbod contante betaling

  • De auteurs stellen voor het verbod op contante betaling uit te breiden met diensten (pagina 2).

Navraagplicht

  • De auteurs veronderstellen dat navraag maar weinig voorkomt omdat dit alleen gebeurt als er een indicatie is van hoog risico (pagina 4). Zij realiseren zich niet dat er zeer snel een indicatie is van hoog risico. Hun opmerking is derhalve onjuist.
  • Men constateert dat de kosten verbonden aan de navraagplicht zeer hoog kunnen zijn (pagina 4 onder aan). Dat is vreemd in het licht van het niet bespreken van het nut er van voor de verschillende typen ondernemingen.

Bancair sleepnet

  • Er wordt niet over gerept dat het gezamenlijk monitoren een gedachte van FATF is, waarover meerdere publicaties zijn verschenen.
  • De auteurs zijn van mening dat alle consumententransacties (dus zonder ondergrens) geanalyseerd moeten worden, met als alibi dat anders smurfen zou optreden (aanbeveling 6, pagina 3). Zorgwekkend dat deze auteurs verwachten dat banken grondrechten moeten schenden om achter kruimelwerk aan te kunnen gaan.
  • Ten onrechte veronderstellen de auteurs dat de grondrechten van de rekeninghouders niet worden geschonden omdat de gezamenlijke monitoring gepseudonimiseerd plaats vindt (pagina 4).
  • Over de entiteit die de gezamenlijke transactiemonitoring moet doen wordt voorgesteld dit een entiteit ‘zonder winstdoelstelling’ te laten zijn (aanbeveling 3, pagina 2). Dat klinkt mooi maar is niet goed. Als al gekozen worden voor een bancair sleepnet, dient een dergelijke entiteit volledig uit de sfeer van de banken én uit de sfeer van het ministerie van financiën te worden gehaald, zoals door Privacy First in hun aanbevelingen is voorgesteld. In hun memo staat op pagina 16:

Algemeen

  • De auteurs constateren dat een financiële onderbouwing van de voorstellen ontbreekt en dat de maatschappelijke baten zeer moeilijk kwantificeerbaar zijn en voorts dat alle kosten van het nieuwe voorstel door bedrijven (‘maatschappelijke sectoren’) worden gedragen (pagina 4).  Dat de auteurs geen kritiek hebben op het verleggen van kosten voor misdaadbestrijding voor private partijen die niet voor de taken geschikt zijn, geeft aan dat zij niet bezig zijn met het maatschappelijk belang, maar alleen met het belang van de overheidsportemonnee.

  • Aan het meten van de effectiviteit van transactiemonitoring door banken wordt veel aandacht besteed, onder meer op pagina 5, een aandacht die veel beter gericht kan worden op de effectiviteit van het huidige systeem. Men licht niet toe waarom het huidige systeem moet worden gewijzigd, terwijl onvoldoende bekend is over het nut en de effectiviteit van het huidige systeem.
  • Jammer is dat de auteurs de maatschappelijke schade door de antiwitwasregelgeving buiten beschouwing laten.
  • Er is geen aandacht voor het feit dat er in het witwasbestrijdingssysteem geen systeem is ingebouwd om banken (en andere witwasbestrijdingsplichtigen) te stimuleren om zuinig en rechtvaardig te werken en geen klantgroepen vanwege hoge kosten uit te sluiten (zoals nu al gebeurt).
  • Er is geen enkele aandacht voor de rechtsbescherming van burgers en organisaties die met de antiwitwasregels te maken krijgen.

Conclusie

Het document van Wielhouwer en Ferwerda is geen wetenschapstoets,  maar een samenvatting van de memorie van toelichting, die niets wetenschappelijks bijdraagt aan de concepten van de witwasbestrijding. Gelet op het profiel van de beide heren, kan een onafhankelijke wetenschappelijke beoordeling van hen niet worden verwacht.

 

Meer informatie:

  • Wetenschapstoets, 20 januari 2023 bekend gemaakt op de site van de Tweede Kamer.
  • Aankondiging technische briefing Wetenschapstoets wetsvoorstel Plan van Aanpak Witwassen op 26 januari 2023 (commissie Financiën Tweede Kamer).
  • Pagina op dit blog met een overzicht van de FATF publicaties over gegevensdeling ten behoeve van de misdaadbestrijding.
Geplaatst in Bankrekening krijgen en behouden, Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten, ICT, privacy, e-commerce | Tags: , , , , , , , , , | Een reactie plaatsen