Een moderne overheid ontneemt burgers grondrechten in het kader van de misdaadbestrijding. Een voorbeeld daarvan is het ‘afpakken’ van crimineel vermogen zonder dat degene bij wie wordt afgepakt strafrechtelijk veroordeeld is. In het buitenland noemt men dat ‘non conviction based confiscation’. De Angelsaksen kennen een variant van dit fenomeen, genaamd ‘Unexplained Wealth Order‘ (UWO). Het is een middel wat uitstekend geschikt is om onschuldige burgers te treffen.
De minister van Veiligheid kondigde op 16 november jl. aan [*] – de consultatie werd op 23 november jl. opnieuw geplaatst en de consultatie van 16 november ingetrokken – dat Nederland de slechte voorbeelden uit de Angelsaksische wereld gaat volgen door in Nederland nieuwe instrumenten voor ‘afpakken van crimineel vermogen’ te introduceren, het voorstel daartoe wordt geconsulteerd. Liefhebbers krijgen het nodige te lezen want de memorie van toelichting beslaat 88 pagina’s.
Afpakken
De kern van het voorstel is artikel 2 van het voorstel voor een Wet confiscatie criminele goederen, waarin afpakken als ‘confiscatie’ wordt aangeduid:
Artikel 2
1. Een goed met een geschatte waarde van ten minste 25.000 euro dat geheel of grotendeels afkomstig is van of uit de baten van enig misdrijf, is vatbaar voor confiscatie. Ook vatbaar voor confiscatie zijn goederen met een gezamenlijke waarde van ten minste 25.000 euro die onderling nauw samenhangen vanwege de omstandigheden waaronder zij zijn aangetroffen.
2. De schatting van de waarde van het goed geschiedt door of namens het openbaar ministerie.
Wie eigenaar is van het goed is volgens artikel 2 niet relevant. Indien zij bekend zijn, worden in het verzoek tot afpakken de namen van de belanghebbenden vermeld. Zij kunnen tegen het verzoek een verweerschrift indienen. Voorts bevat het voorstel diverse andere regels, zoals inzake verkoop door het Openbaar Ministerie van het afgepakte goed en een conservatoir beslag.
De interessante vraag is welk verweer van belanghebbenden stand houdt. Het lijkt me nl. heel moeilijk om van vermogensbestanddelen aan te tonen dat zij niet van misdaad afkomstig zijn. De vraag is derhalve wat de opsporing moet aantonen, om te voldoen aan het vereiste “Een goed … dat geheel of grotendeels afkomstig is van of uit de baten van enig misdrijf“.
Een andere vraag is of deze nieuwe bevoegdheid wel noodzakelijk is. Van mensen uit de opsporing hoorde ik dat de huidige mogelijkheden voldoende zijn en niet genoeg worden benut. Als dat juist is, hoort deze nieuwe afpak-mogelijkheid er niet te komen.
Zo wordt het voorbeeld gegeven van de overleden crimineel (pagina 6) met ‘onschuldige’ erfgenamen. Ten onrechte wordt verondersteld dat die erfgenamen gevrijwaard zouden zijn; zij zullen mogelijk de nalatenschap moeten verwerpen omdat zij geconfronteerd worden met claims van benadeelden. Overigens is ook een vraag of de benadeelden achter het net vissen als de overheid een afpakprocedure start, dat heb ik nog niet kunnen nagaan. Mij lijkt dat benadeelden voorgaan boven de afpakkende overheid.
Banken moeten transactie vasthouden
In het voorstel is een voorstel tot wijziging van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) opgenomen, op grond waarvan FIU-Nederland een bank kan vragen een transactie vast te houden:
Artikel 17a
1. Bij de uitvoering van de taak, bedoeld in artikel 13, aanhef en onderdelen a en b, kan de Financiële inlichtingen eenheid een bank verzoeken het uitvoeren van een transactie gedurende een periode van ten hoogste vijf werkdagen aan te houden ingeval de Financiële inlichtingen eenheid aanwijzingen heeft dat een geldovermaking verband kan houden met witwassen of financieren van terrorisme, of indien een financiële inlichtingen eenheid uit een andere staat hierom verzoekt.
2. De in het eerste lid genoemde periode kan met een termijn van ten hoogste vijf werkdagen worden verlengd indien de Financiële inlichtingen eenheid het in het eerste lid bedoelde verzoek doet op verzoek van een Financiële inlichtingen eenheid van een andere staat.
3. De Financiële inlichtingen eenheid trekt het verzoek, bedoeld in het eerste lid, voor het aflopen van de termijn, genoemd in het eerste en tweede lid, in zodra zulks mogelijk is.
4. De bank waaraan overeenkomstig het eerste lid een verzoek is gedaan, geeft hieraan onverwijld gevolg.
Informatieverplichting
Het voorstel bevat verder een mooie ruime informatiebepaling, waarmee de opsporing blij zal zijn, zie artikel 16 lid 1:
1. In geval van een redelijk vermoeden dat een goed vatbaar is voor confiscatie als bedoeld in artikel 2 kan de officier van justitie namens het openbaar ministerie, in het belang van een procedure tot confiscatie als bedoeld in artikel 3, eerste lid, aan eenieder van wie redelijkerwijs kan worden vermoed dat hij beschikt over of toegang heeft tot bepaalde gegevens of inlichtingen die inzicht kunnen geven in de verkrijging van een goed opeenvolgend of gelijktijdig bevelen deze gegevens en inlichtingen te verstrekken. Verstrekking van deze gegevens en inlichtingen kan achterwege blijven als de persoon tegen wie het bevel zich richt een verschoningsrecht als bedoeld in artikel 165, tweede lid, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering toekomt.
Opvallend is dat de informatie kennelijk ook zou kunnen gaan over persoonsgegevens betreffende iemands godsdienst of levensovertuiging, ras, politieke gezindheid, gezondheid, seksuele leven of lidmaatschap van een vakvereniging, want dit wordt in lid 2 van artikel 16 expliciet uitgezonderd.
Degene die niet meewerkt aan de informatieverschaffing is strafbaar, aldus het voorgestelde artikel 194a Wetboek van Strafrecht (‘Sr’).
Andere voorstellen tot wijziging
In het voorstel zijn enige wijzigingen in het Wetboek van Strafrecht opgenomen, die ontzetting uit het beroep waarin het misdrijf is gepleegd kunnen omvatten (wijziging artikel 152 Sr) en worden in artikelen 176c Sr, 179 Sr, 194a Sr, 286 Sr, 286a Sr eveneens ontzettingsbepalingen opgenomen.
Andere wijzigingen betreffen het Wetboek van Strafvordering, de Opiumwet, de Wet wapens en munitie, de Wet op de economische delicten, de Algemene wet bestuursrecht, het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en het voorstel Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS).
Tot slot
Het voorgaande is een niet-complete beschrijving, voor complete informatie dienen het consultatievoorstel en de consultatietoelichting geraadpleegd te worden.
Het is een interessant voorstel dat – als het wet wordt – advocaten veel werk zal kunnen bezorgen.
Het nieuwsbericht:
Nieuwe instrumenten voor afpakken crimineel vermogen
Nieuwsbericht | 16-11-2021 | 14:30
In de strijd tegen ondermijnende criminaliteit komen meer mogelijkheden voor het afpakken van crimineel vermogen. Minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid heeft vandaag het conceptwetsvoorstel strafrechtelijke aanpak ondermijning II in consultatie laten gaan, dat nieuwe instrumenten geeft om het criminele bedrijfsproces te verstoren. Zo wordt het mogelijk om crimineel geld en zaken afkomstig van criminaliteit af te pakken zonder een voorafgaande strafrechtelijke veroordeling. Ook wordt een zogenoemde spoedbevriezing van een financiële transactie geïntroduceerd om te voorkomen dat crimineel geld wordt weggesluisd.
,,De drijfveer voor criminelen is geld verdienen, maar hun drugsgeld is allesbehalve een rustig bezit. We zijn niet alleen uit op hun vermogen, hun luxe villa’s, dure horloges, auto’s en jachten. We raken ze ook direct in hun criminele bedrijfsvoering. Criminelen raken steeds meer mogelijkheden kwijt om te investeren in verdere illegale praktijken. Op die manier voorkomen we dat zwart geld in de samenleving blijft circuleren en wordt ingezet in de legale economie of wordt geherinvesteerd in criminele activiteiten’’,
aldus minister Grapperhaus.
Non conviction based confiscation
Met het wetsvoorstel wordt de zogenoemde ‘non conviction based confiscation’ (NCBC)-procedure geïntroduceerd om crimineel vermogen en illegaal verkregen goederen te confisqueren zonder dat daaraan een veroordeling van een persoon voor een strafbaar feit vooraf is gegaan. Het maakt niet uit op wiens naam het object staat, of dat de eigenaar onbekend is. In deze civiele procedure is voor confiscatie door de overheid alleen van belang dat het Openbaar Ministerie (OM) bij de rechter voldoende aannemelijk kan maken dat het object afkomstig is van criminaliteit. Als de politie een pand binnenvalt en een groot bedrag aan contanten vindt, is geen langdurig strafproces nodig om dat geld aan de staat te laten vervallen als degenen bij wie het wordt aangetroffen geen deugdelijke verklaring kunnen geven voor zo veel contanten in huis.
De NCBC-procedure zorgt op deze manier voor een snellere interventie om objecten met een criminele herkomst uit de markt te halen. Om crimineel vermogen af te pakken zijn de betrokken opsporingsorganisaties en het OM nu veel tijd kwijt in het strafproces tegen een verdachte, vooral als gebruik wordt gemaakt van verhullende eigendomsconstructies en ook als via rechtshulp met andere landen moet worden samengewerkt . De kracht van de nieuwe methode schuilt in het omdraaien van de huidige werkwijze: niet de persoon, maar het object staat centraal in het afpakken.
Vanwege de inbreuk op het eigendomsrecht is de civielrechtelijke confiscatie alleen mogelijk na een onherroepelijke rechterlijke beslissing. Daarvoor moet de overheid voldoende aannemelijk maken dat het voorwerp in verband staat met criminaliteit. Het is niet vereist dat een specifiek misdrijf wordt aangetoond. Als er personen zijn die aanspraak maken op het voorwerp, wordt verwacht dat ze kunnen verklaren dat de herkomst uit legale bron afkomstig is. Ook worden de nodige rechtswaarborgen opgenomen, waaronder bijvoorbeeld het recht op bijstand van een advocaat en de mogelijkheid tot het instellen van beroep tegen de rechterlijke beslissing. Hierbij wordt ook betrokken de mogelijkheid van vergoeding van schade als een persoon onevenredig is getroffen door de beslissing over de confiscatie.
Spoedbevriezing
Het betalingsverkeer verloopt steeds sneller, vindt in toenemende mate digitaal plaats en is niet gebonden aan grenzen. Criminelen proberen hier handig gebruik van te maken bij het wegsluizen van hun criminele winsten, vaak naar het buitenland. Door het wetsvoorstel worden de mogelijkheden verruimd om een financiële transactie op verzoek van de Financial Intelligence Unit tijdelijk aan te houden bij vragen over de achtergrond van een transactie en een mogelijk verband met witwassen. Door dit nieuwe instrument van ‘spoedbevriezing’ kan worden voorkomen dat het geld verdwenen is tegen de tijd dat de transactie in beeld komt in een strafrechtelijk onderzoek.
Zie ook
- Internetconsultatie Wetsvoorstel Versterking aanpak ondermijnende criminaliteit II
- Ondermijning
[*] Zo te zien is de link naar de consultatiepagina op 24 november 2021 nog niet aangepast.
Lees alle berichten op dit blog over afpakken.
Aanvulling 24 november 2021
Bovenstaande tekst is aangepast omdat de op 16 november aangekondigde consultatie op 23 november is vervangen. Ik ga er van uit dat de consultatiedocumenten ongewijzigd zijn, aangezien bij de ingetrokken consultatie is vermeld dat deze wegens technische redenen is ingetrokken.
Ellen Timmer - juridische artikelen en berichten 