Een van de thema’s waarmee mensen mee tobben als ze bezig zijn met FATCA en de FATCA-verdragen, is wat ‘fiscaal inwonerschap‘ nu precies is.
Zelfs de Minister van Financiën heeft er moeite mee. Kamerlid Lodder vroeg een toelichting op de door de bank aan klanten gestelde vraag “bent u fiscaal inwoner van een ander land?” Dat is een vraag die banken stellen aan hun cliënten en die Accidental Americans naar waarheid kunnen beantwoorden met: ‘nee’. Immers, kenmerkend voor Accidental Americans is dat zij fiscaal inwoner zijn van (bijvoorbeeld) Nederland, niet van de Verenigde Staten.
De Minister schrijft:
In dit formulier wordt aan de hand van enkele vragen vastgesteld waar iemand fiscaal inwoner is. Om de term ‘fiscaal inwoner’ uit te leggen, is er een verklarende woordenlijst toegevoegd aan het formulier. De formulieren zijn voorgelegd aan een bureau dat is gespecialiseerd in overheidscommunicatie. Het bureau heeft de formulieren aangepast op leesbaarheid.
Daarbij verzuimt de Minister te vermelden dat kenmerk van Accidental Americans is dat zij juist geen fiscaal inwoner van de Verenigde Staten zijn.
Het afwijkende systeem van de VS
Accidental Americans zijn in de Verenigde Staten aangifteplichtig, omdat de Amerikanen niet alleen hun fiscale inwoners verplichten om belastingaangifte over hun wereldinkomen te doen, maar ook iedereen die geen fiscaal inwoner is, maar de Amerikaanse nationaliteit heeft. Daarmee wijkt de VS af van wat vrijwel alle landen in de wereld doen. Ook wijken zij af van de rest van de wereld als het gaat om de verkrijging van de nationaliteit: die krijg je al als je in de VS geboren bent of (als je buiten de VS bent geboren) als één van je ouders de Amerikaanse nationaliteit heeft.
Fiscaal inwonerschap
Hoewel de exacte regels over fiscaal inwonerschap (het zijn van ‘ingezetene’, oftewel ‘tax residence‘) van land tot land kunnen verschillen, hanteren de meeste landen gelijksoortige regels als Nederland. De Nederlandse belastingdienst geeft op de site een duidelijke uitleg over fiscaal inwonerschap:
In Nederland spelen bij het bepalen van het fiscale woon- of vestigingsland de omstandigheden een belangrijke rol. Die omstandigheden verschillen voor natuurlijke personen en organisaties.
Een natuurlijk persoon is fiscaal inwoner van Nederland als hij zijn permanente woon- of verblijfplaats in Nederland heeft. Daarbij wordt gekeken of onder meer de volgende omstandigheden voor u gelden:
* U brengt de meeste tijd door op een adres in Nederland.
* Uw partner en uw gezin wonen in Nederland.
* U werkt in Nederland.
* U bent verzekerd in Nederland.
* U hebt een huisarts in Nederland.
* U bent lid van een of meer Nederlandse verenigingen.
* Uw kinderen volgen een opleiding in Nederland.
NB Overigens klinkt het vreemd dat de fiscus hier schrijft dat de financiële instelling eenzijdig bepaalt welk land het fiscale woonland van een klant is.
Citizenship Based Taxation | US Persons
Nu de VS de aangifteplicht over het wereldinkomen niet koppelt aan het fiscaal inwonerschap, wordt er internationaal ook niet gesproken over de fiscale inwoners van de VS. Dat is te zien aan de informatie van de Nederlandse belastingdienst over FATCA. In die informatie wordt gesproken over ‘US Persons‘, oftewel belastingplichtigen in de VS. Op de pagina over gegevensuitwisseling met de Verenigde Staten schrijft de belastingdienst:
Bent u een Amerikaans staatsburger, dan moet u altijd belastingaangifte doen in de Verenigde Staten. Het maakt niet uit waar u woont.
Dat zinnetje “Het maakt niet uit waar u woont” geeft aan dat fiscaal inwonerschap van de VS niet relevant is.
Lees ook het verslag van een schriftelijk overleg van de Tweede Kamer, waaruit blijkt dat het Ministerie van Financiën accepteert dat de Verenigde Staten er een afwijkend belastingsysteem op na houdt:
Het belastingverdrag tussen Nederland en de VS kent, net zoals nagenoeg alle andere belastingverdragen die de VS heeft gesloten, een zogenoemde saving clause. Deze saving clause moet gezien worden in het licht van het nationale belastingsysteem van de VS dat niet alleen bij de eigen inwoners, maar ook bij Amerikaanse staatsburgers die geen inwoner zijn van de VS het wereldinkomen in de heffing betrekt.
De bezwaren van de Accidental Americans
Accidental Americans protesteren tegen het afwijkende belasting- en nationaliteitssysteem van de VS, waardoor zij sedert FATCA hoge kosten moeten maken terwijl zij geen band met de VS hebben. Zij hebben geen vermogen in de VS, zij hebben geen profijt van het land en zij hebben pas recent ontdekt dat zij daar aangifte moeten doen.
Via de Nederlandse financiële instellingen worden Accidental Americans gedwongen een fiscaal identificatienummer in de VS aan te vragen en daar belastingaangifte te doen (aan beide activiteiten zijn hoge kosten verbonden, ook als er geen belasting hoeft te worden betaald). Zij kunnen hier alleen af komen door afstand te doen van de nationaliteit (eveneens hoge kosten, terwijl er over een groot aantal jaren aangifte in de VS moet worden gedaan, met hoge belastingadvieskosten, ook als er geen belasting hoeft te worden betaald).
Hoewel er veel kritische vragen zijn gesteld, zowel in het Nederlandse parlement als in het Europese Parlement, is hun positie feitelijk niet verbeterd.
Overigens is FATCA ook zeer onplezierig voor ‘echte’ Amerikanen.
Juridische achtergrond
- Foreign Account Tax Compliance Act (FATCA) is een Amerikaanse wet die niet in Nederland geldt.
- Nederland heeft met de VS een verdrag gesloten, dat verdrag geldt alleen tussen Nederland en de VS. In dat verdrag heeft Nederland zich verplicht om gegevens te leveren aan de Amerikaanse belastingdienst. In dat verdrag is klakkeloos het afwijkende belastingsysteem van de VS geaccepteerd en zijn geen uitzonderingen opgenomen voor situaties waarin het Amerikaanse systeem tot onrechtvaardige uitkomsten leidt.
- Nederland heeft naar aanleiding van het verdrag gemeend dat de Wet op de internationale bijstandsverlening bij de heffing van belastingen (WIB) de basis kan zijn om FATCA-verplichtingen aan financiële instellingen op te leggen en heeft een uitvoeringsbesluit (Uitvoeringsbesluit internationale bijstandsverlening bij de heffing van belastingen) gewijzigd.
- De WIB is tot stand gekomen in verband met de wensen van EU-lidstaten om gegevens over fiscale inwoners uit te wisselen.
- In de WIB staat een hardheidsclausule, die volgens de Nederlandse overheid niet van toepassing is op Accidental Americans.
- De VS is een van de weinige landen in de wereld die doen aan Citizenship Based Taxation, oftewel hebben gekozen voor een verplichting tot aangifte over het wereldinkomen voor iedereen met de Amerikaanse nationaliteit, ook al is betrokkene geen fiscaal inwoner van de VS en heeft betrokkene geen band met het land. De VS komt hier mee weg omdat het machtig is en aan alle landen de wil oplegt.
Ellen Timmer - juridische artikelen en berichten 