Ellen Timmer – juridische artikelen en berichten

De ‘Wet Damocles’, de sluitingsbevoegdheid van de burgemeester op grond van artikel 13b Opiumwet, is een mooi voorbeeld van een overheidsbevoegdheid die officieel geen straf is maar praktisch wel zo uitwerkt.

Nog erger is dat ook mensen die geen criminele handelingen hebben verricht, zoals verhuurders van woon- en bedrijfsruimten waarin huurders in drugs handelen en ouders van in drugs handelend kinderen, door de burgemeester gestraft kunnen worden met sluiting van het pand. Bij woningen kunnen huurders op een zwarte lijst worden geplaatst.

Wet Damocles in de Tweede Kamer
Op 7 oktober aanstaande staat de Wet Damocles op de agenda van een commissie van de Tweede Kamer, mede naar aanleiding van een rapport dat over de wet is uitgebracht. Dat rapport heb ik doorgelezen en dan valt op dat de schade voor niet betrokken derden (zoals woningcorporaties en andere verhuurders) wel wordt gesignaleerd, maar dat er niet systematisch iets mee wordt gedaan. Dat is vreemd, want uit het oogpunt van fundamentele rechten hoort de overheid heel terughoudend te zijn met het toebrengen van schade aan burgers die zich niet misdragen hebben.

Voorbeeld van straf voor mensen die geen dader zijn – uitspraak Rechtbank Rotterdam 10 september 2021
Illustratief voor de schade die de Wet Damocles toebrengt is de zaak van ouders die geconfronteerd worden met een burgemeester die hun woning heeft gesloten vanwege  cocaïne die bij hun zoon is aangetroffen. De Rechtbank Rotterdam steekt er een stokje voor. Samenvatting:

Woningsluiting Opiumwet. In de woning en bijbehorende schuur zijn 49 ponypacks aangetroffen met in totaal 20,8 gram cocaïne. De cocaïne zou van de zoon van eisers zijn. Daarnaast is in de slaapkamer van de zoon een geldbedrag van € 800,- aangetroffen. De rechtbank twijfelt aan de noodzaak van de sluiting. De hoeveelheid cocaïne is op zichzelf niet voldoende om een sluiting te rechtvaardigen. Er zijn geen drugsgerelateerde zaken in de woning aangetroffen, er waren geen overlastmeldingen en er is niet gebleken van een ‘loop’ naar de woning. Daarbij is de zoon van eisers naar Turkije vertrokken, hebben sindsdien geen incidenten plaatsgevonden en zijn tussen de doorzoeking en het primaire besluit bijna vier maanden verstreken. Verweerder heeft onvoldoende gemotiveerd waarom sluiting van de woning noodzakelijk is. In het kader van de evenredigheid vindt de rechtbank dat eisers enig verwijt kan worden gemaakt van wat er is aangetroffen. Er lijkt echter geen sprake te zijn van een ‘ernstig geval’. Verweerder moet daarom beter motiveren waarom de sluiting niet onevenredig is. Vooral nu eisers hun huurwoning zijn kwijtgeraakt en zij op een zwarte lijst zijn geplaatst, de zoon op enig moment naar het buitenland is vertrokken en eisers en hun minderjarige dochter sinds de sluiting op verschillende adressen verblijven. Beroep gegrond.

Wet Damocles is een uiting van een onbarmhartige overheid, dezelfde overheid die verantwoordelijk is voor de Toeslagenaffaire. Het is hoog tijd dat dit soort regelgeving wordt aangepast.

Aanvulling 7 oktober 2021
Een andere Damocles uitspraak is te vinden bij de Raad van State, lees het bericht Rot­ter­dam­se bur­ge­mees­ter mag huur­wo­ning in Delf­sha­ven niet slui­ten na drugs­vondst, 6 oktober 2021. Uit de samenvatting:

De burgemeester van Rotterdam mag een huurwoning in Delfshaven niet sluiten nadat daar drugs waren gevonden. De sluiting van de woning heeft voor de bewoners zulke onevenredige gevolgen dat de burgemeester van zijn besluit had moeten afzien. Dat staat in een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van vandaag (6 oktober 2021). De Afdeling bestuursrechtspraak heeft het besluit van de burgemeester om de woning te sluiten nu zelf ‘herroepen’, waarmee een definitief einde komt aan deze zaak.

Achtergrond
De burgemeester besloot in 2019 om de woning voor zes maanden te sluiten nadat in de slaapkamer van een meerderjarige zoon harddrugs, geld en spullen zijn gevonden die wijzen op drugshandel. De ouders die ook in het huis wonen, waren tegen de sluiting in hoger beroep gekomen bij de Afdeling bestuursrechtspraak. Zij vinden dat het besluit van de burgemeester te ver gaat en dat hij het bij een waarschuwing had moeten houden.

De burgemeester is weliswaar bevoegd om de woning te sluiten…
De burgemeester is op grond van de wet en zijn beleid bevoegd om de woning te sluiten. Bovendien was sluiting ook noodzakelijk vanwege de grote hoeveelheid harddrugs en geld die werden aangetroffen en omdat de woning in een zogenoemd veiligheidsrisicogebied ligt. Daarbij is sluiting van een woning een zichtbaar signaal naar drugscriminelen en buurtbewoners dat drugscriminaliteit niet wordt getolereerd.

…maar had vanwege de onevenredige gevolgen daar vanaf moeten zien
Toch vindt de Afdeling bestuursrechtspraak dat de burgemeester van zijn besluit had moeten afzien, omdat de gevolgen daarvan voor de bewoners onevenredig groot zouden zijn. Zo hebben de ouders niets met de drugsvondst te maken en hebben zij duidelijk gemaakt dat het heel moeilijk is om voor een half jaar vervangende woonruimte te vinden op de sociale of particuliere woningmarkt. Daarbij hebben zij twee minderjarige kinderen en is de vader van het gezin ernstig ziek. Ten slotte is van belang dat de woningverhuurder heeft aangegeven dat de huurovereenkomst mogelijk ontbonden zal worden en plaatsing op de zogenoemde zwarte lijst dreigt als het sluitingsbevel van de burgemeester in stand blijft. Deze specifieke samenloop van omstandigheden hadden in samenhang bezien aanleiding voor de burgemeester moeten zijn om van zijn besluit af te zien. Een waarschuwing zou passender zijn geweest, aldus de Afdeling bestuursrechtspraak.