In Europa is een voorstel voor een verordening ingediend, dat een ‘digitaal groen certificaat‘ mogelijk moet maken. Achter deze onschuldig en ecologisch klinkende term gaat iets schuil dat ook als ‘interoperabel vaccinatie-, test- en herstelcertificaat‘ wordt aangeduid. Het is een corona-paspoort dat de bewegingsvrijheid van burgers van de EU moet vergroten.
De interessante vraag zal zijn of het corona-paspoort gaat leiden tot nieuwe vormen van het digitaal volgen van burgers (surveillance) en of er discriminatoire gevolgen zijn.
Lees over de surveillance-risico’s dit artikel.
Discriminatie kan het gevolg zijn van het feit dat mensen die zich niet kunnen/willen laten vaccineren (niet kunnen wegens gezondheidsredenen, omdat er geen vaccin is of niet willen omdat zij angst hebben voor vaccinatie) in hun bewegingsvrijheid worden beperkt. Ook aan het testen zijn allerlei problemen verbonden, vaak wordt geëist dat de test recent heeft plaats gevonden en is het niet overal in Europa mogelijk de juiste test te laten doen en de uitslag tijdig te krijgen.
Over de grondrechten wordt in de inleiding op het voorstel het volgende gezegd:
Grondrechten
Dit voorstel heeft een positieve invloed op het grondrecht van vrij verkeer en verblijf uit hoofde van artikel 45 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, hierna “het Handvest” genoemd. Dit gebeurt door burgers te voorzien van interoperabele en wederzijds aanvaarde vaccinatie-, test- en herstelcertificaten inzake COVID-19, die zij kunnen gebruiken wanneer zij reizen. Wanneer de lidstaten vrijstelling van bepaalde beperkingen op het vrije verkeer verlenen aan personen die in het bezit zijn van een vaccinatie-, test- of herstelbewijs, zullen de bij dit voorstel vastgestelde certificaten de burgers in staat stellen van deze vrijstellingen gebruik te maken. Naarmate er meer wetenschappelijke gegevens beschikbaar komen, met name over de effecten van vaccinatie tegen SARS-CoV-2-besmetting, moet een interoperabel kader van gezondheidscertificaten de lidstaten in staat stellen de beperkingen op gecoördineerde wijze op te heffen.
Deze verordening mag niet worden opgevat als aanmoediging of vergemakkelijking van beperkingen van het vrije verkeer tijdens de pandemie. Zij beoogt veeleer te voorzien in een geharmoniseerd kader voor de erkenning van COVID-19-gezondheidscertificaten ingeval een lidstaat dergelijke beperkingen toepast. Beperkingen van het vrije verkeer binnen de EU die gerechtvaardigd zijn om redenen van de openbare orde, de openbare veiligheid of de volksgezondheid moeten noodzakelijk en evenredig zijn en gebaseerd zijn op objectieve en niet-discriminerende criteria. De beslissing over de invoering van beperkingen van het vrije verkeer blijft de verantwoordelijkheid van de lidstaten, die moeten handelen met inachtneming van het EU-recht. Evenzo behouden de lidstaten voldoende armslag om geen beperkingen van het vrije verkeer in te voeren.
Dit voorstel houdt de verwerking in van persoonsgegevens, met inbegrip van gezondheidsgegevens. Er zijn potentiële effecten op de grondrechten van personen, met name artikel 7 (De eerbiediging van het privéleven) en artikel 8 (De bescherming van persoonsgegevens) van het Handvest. De verwerking van persoonsgegevens van natuurlijke personen, met inbegrip van de verzameling van, de toegang tot en het gebruik van die persoonsgegevens, heeft gevolgen voor het recht op privacy en het recht op bescherming van persoonsgegevens uit hoofde van het Handvest. Aantasting van die grondrechten moet gerechtvaardigd zijn.
Wat betreft het recht op bescherming van persoonsgegevens, met inbegrip van gegevensbeveiliging, is Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad 11 van toepassing. Er wordt niet voorzien in afwijking van de gegevensbeschermingsregeling van de EU en de lidstaten moeten duidelijke regels en voorwaarden en robuuste waarborgen toepassen, in overeenstemming met de EU-regels inzake gegevensbescherming. De voorgestelde verordening voorziet niet in het opzetten van een Europese gegevensbank voor vaccinatie, tests of herstel inzake COVID-19. Voor de toepassing van de voorgestelde verordening hoeven persoonsgegevens alleen te worden opgenomen in het afgegeven certificaat, dat tegen vervalsing of manipulatie moet worden beschermd.
In de overwegingen staat onder meer:
(26) Discriminatie moet worden voorkomen van personen die niet zijn gevaccineerd, bijvoorbeeld om medische redenen, omdat zij niet behoren tot de doelgroep waarvoor het vaccin momenteel wordt aanbevolen, omdat zij nog niet de kans hebben gehad te worden gevaccineerd, of omdat zij verkiezen niet te worden gevaccineerd. Het bezit van een vaccinatiecertificaat, of het bezit van een vaccinatiecertificaat waarin een specifiek vaccin wordt vermeld, mag derhalve geen voorwaarde zijn voor de uitoefening van het recht van vrij verkeer, met name wanneer deze personen met andere middelen kunnen aantonen dat zij voldoen aan wettelijke volksgezondheidsvoorschriften, en mag geen voorwaarde zijn om gebruik te maken van grensoverschrijdende personenvervoersdiensten zoals het vervoer per vliegtuig, trein, touringcar of veerboot.
Hopelijk gaan een aantal grondrechten deskundigen dit voorstel goed onder de loep nemen.
Meer informatie:
Aanvulling 6 april 2021
Vaccine passports will be convenient, but we should keep our privacy top of mind, Katherine Lusk, March 31, 2021
Ellen Timmer - juridische artikelen en berichten 