In haar column schrijft AFM-prominent Laura van Geest:
Technologie is neutraal. Het kan ten goede en ten kwade worden aangewend. Dat geldt voor een hamer, dat geldt voor AI.
Bizar om artificial intelligence met een hamer te vergelijken.
Weet mevrouw Van Geest dan niet dat AI wordt gemaakt door een heel bepaalde groep mensen en wordt ‘getraind’ met grote hoeveelheden data die niet de volledige werkelijkheid weergeven?
Ik maak me grote zorgen om de AFM.
In April this year EDPB announced the report on the extraterritorial enforcement of the GDPR examines the extent to which the GDPR can be effectively enforced by Data Protection Authorities (DPAs) against entities that fall under the scope of the GDPR but are established outside of Europe.
A comment (machine translation):
Will a conclusion that identified violations can continue without consequences in the US affect the assessment of the level of protection in the US?
In an article by Tweakers (Dutch) of 5 December, this report was mentioned and the case of LocateFamily, that did not pay the fine by the Autoriteit Persoonsgegevens (AP). According to the article, the AP will send a letter to the Dutch House of Representatives (Tweede Kamer), stating that enforcement options are lacking.
The Centre on Regulation in Europe (CERRE) published a paper on combating terrorism marketing by Very Large Online Platforms (VLOPs) and Very Large Online Search Engines (VLOSEs) under the Digital Services Act (DSA).
Read the announcement Systemic Risk in Digital Services: Benchmarks for Evaluating Management of Risk of Terrorist Content Dissemination.
Reading this, I wonder if the business model of the VLOPs and VLOSEs are the cause for the marketing success of the terrorist groups. So how much sense do such measures make? Rather, shouldn’t the business model of the VLOPs and VLOSEs be shaken up?
Aan de serie van vandaag over digitale gevaren mag het rapport van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) natuurlijk niet ontbreken. In juni jl. kondigde de Adviesraad het rapport Hybride dreigingen en maatschappelijke weerbaarheid (pdf) aan. Ook in dat rapport speelt digitalisering een belangrijke rol. Drie van de aanbevelingen waren:
Aanbeveling 3: Virtueel-informatief:
Bestrijd desinformatie en reguleer sociale mediabedrijven en hun platforms.Aanbeveling 4: Cognitief:
Neem het Rijksbreed Responskader Hybride Dreigingen als leidraad, maar kijk nadrukkelijker naar de virtueel-informatieve en vooral de cognitieve dimensie.Aanbeveling 7:
Beleg, mandateer en bestrijd dreigingen binnen de virtueel-informatieve en cognitieve dimensie, stel een Rapporteur voor Digitale Zaken in en investeer in nationale scholing ten behoeve van (digitale) weerbaarheid.
(Overigens is het vreemd dat over ‘sociale mediabedrijven’ wordt gesproken, terwijl het advertentiebedrijven zijn. Met ‘sociaal’ heeft het niets te maken.)
Deze maand werd de kabinetsreactie bekend gemaakt. Daarin wordt gesproken over weerbaarheid:
Het kabinet vat het begrip ‘weerbaarheid’ ruim op. Dit houdt in dat er enerzijds een overheidsbrede én maatschappijbrede (whole of government en whole of society) aanpak nodig is om hybride aanvallen te weerstaan en om daar in voorkomend geval weer snel van te herstellen. Dit is deterrence by denial. Versterken maatschappelijke weerbaarheid draagt hieraan bij.
‘Whole of society’ betekent hier dat niet alleen de overheid iets moet doen:
Voor een veilige en weerbare samenleving is de inzet van iedereen nodig. Niet alleen van de overheid in al haar geledingen, maar ook van burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Mede naar aanleiding van zowel de motie van de leden Brekelmans en Veldkamp inzake inrichting van een geopolitieke raad als de motie van het lid Timmermans inzake de Nationale Veiligheidsraad richt het kabinet een publiek-private geopolitiek en weerbaarheidsberaad op. Dit beraad brengt leden van het kabinet, bedrijfsleven, kennisinstellingen en maatschappelijke partners in wisselende samenstelling samen om relevante ontwikkelingen te bespreken met het oog op versterking van onze weerbaarheid.
Het zal me benieuwen wat hier uit komt.
Aanvulling juli 2025
De AIV publiceerde het rapport AI: technologie, macht en democratische waarden in het Nederlandse buitenlandbeleid, waarover ook een persbericht werd uitgebracht. Uit de aankondiging:
In dit ongevraagde advies stelt de AIV de strategische inzet van Nederland in het AI-domein centraal. AI ontwikkelt zich in hoog tempo tot een geopolitieke machtsfactor. Internationale waarborgen voor transparantie, zeggenschap en rechtvaardigheid houden die ontwikkeling nauwelijks bij.
De kabinetsreactie is hier te vinden.
Drie Nederlandse geheime diensten – AIVD, MIVD en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) – hebben een rapport (pdf) uitgebracht over de risico’s van kunstmatige intelligentie, lees de aankondiging van de AIVD, Versterkte dreigingen in een wereld vol kunstmatige intelligentie. Een analyse van het effect van AI op de nationale veiligheid en de aankondiging door de NCTV, AI versterkt bestaande dreigingen voor nationale veiligheid.
De minister van Veiligheid biedt het rapport aan met een brief, waarin de minister schrijft:
De inzichten uit deze analyse zullen, net als de op 25 juni 2024 aan uw Kamer verzonden ‘Trendanalyse Nationale Veiligheid’ [1] , worden betrokken bij de eventuele koerswijziging van de Veiligheidsstrategie voor het Koninkrijk der Nederlanden. Hierbinnen kan, op basis van de beoordeling van ontwikkelingen in het dreigingsbeeld, de uitvoering van de actielijnen uit de Veiligheidsstrategie worden bijgesteld.
[1] Kamerstukken II 2023–2024, 30 821, nr. 231
De media besteden er aandacht aan, onder meer: AIVD: AI kan bestaande dreigingen voor nationale veiligheid versterken (security.nl), Inlichtingendiensten waarschuwen voor risico’s AI voor veiligheid Nederland (Tweakers).
Aanvulling 24 januari 2026
Bankinformation.de: KI befeuert Betrugswelle – Schäden für Firmen vervielfachen sich, 20 januari 2026. Daarin worden uitkomsten van een onderzoek door verzekeraar Allianz gemeld: “Die Schäden für Unternehmen durch Betrugsmaschen haben sich in den vergangenen Jahren einer Studie zufolge vervielfacht. Künstliche Intelligenz (KI) mache es Kriminellen immer leichter, Beschäftigte zu täuschen und zu Geldüberweisungen zu bewegen, heißt es in einer am 20. Januar veröffentlichten Untersuchung des Kreditversicherers Allianz Trade“.
Het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS) publiceerde in november jl. de aankondiging van het rapport Geweld aan de horizon. Trends omtrent geweld en maatschappelijke stabiliteit. Het rapport is gemaakt in opdracht van de Nederlandse politie, als onderdeel van het meerjarige programma Strategische Monitor Politie.
Rol digitalisering
Uit het rapport blijkt dat de digitalisering van de samenleving een bijdrage levert aan het ontstaan van nieuwe gewelddadige groeperingen. Het heeft onder meer te maken met hoe de gratis diensten van advertentiebedrijven (de ‘sociale’ media) functioneren, want ruzie en geweld geven reuring en worden door de advertentiebedrijven gestimuleerd.
In paragraaf 3.5 komen de risico’s verbonden aan digitalisering uitgebreid aan de orde. De rapporteurs melden dat digitale vormen van exploitatie, afpersing en intimidatie, op basis van gerichte diefstal van persoonsgegevens en andere vertrouwelijke gegevens, zullen toenemen en normaliseren om meerdere redenen:
(1) Het aanvalsoppervlak voor kwaadwillenden is dramatisch vergroot, ofwel, het beschikbare materiaal waarmee we gechanteerd kunnen worden neemt toe;
(2) Het stelen van informatie kan worden geautomatiseerd met tooling, cybercrime as a service (via het dark web) plus de echtheidsfactor van fraudemethoden kan door AI worden verhoogd;
(3) Digitale assets worden steeds waardevoller, met name door de opkomst van digitale currencies en de mogelijkheden om mensen af te persen;
(4) Psychologisch wordt de impact van digitale criminaliteit zoals identiteitsfraude, intimidatie of chantage steeds sterker onderschreven;
(5) Wettelijke raamwerken zijn aan het veranderen en bevestigen op een juridische manier de fysieke impactdimensie. Samen zorgt dit ervoor dat datadiefstal zwaardere impact sorteert. Iedereen met een digitaal profiel is kwetsbaar voor digitale afpersing. Daarnaast is er het punt van democratisering van de technologie: men hoeft geen expert te zijn om te hacken om iemands gevoelige gegevens te ontvreemden.
Kwantumtechnologie kan voor grote veranderingen zorgen:
Ze hebben een grotere rekenkracht maar zijn een stuk specifieker in hun toepassingen. Een daarvan is decryptie, en de implicaties ervan zijn significant. Q-Day zal het moment zijn waarop kwantumcomputers in staat zijn veel van de huidige cryptografische standaarden te breken. Er liggen scenario’s in het verschiet waarin geen garantie meer kan worden gegeven voor de beveiliging van burgerlijke gegevens, overheidsgegevens of staatsgeheimen. Dit geeft ruimte voor afpersing, chantage van belangrijke personen of sabotage van de vitale infrastructuur. De staatkundige orde is onder druk te zetten wanneer er geen tijdige migratie heeft plaatsgevonden naar nieuwere, bestendige versleutelingsmanieren.
De auteurs signaleren in paragraaf 3.6 de risico’s verbonden aan het door private partijen ontwikkelen van digitale innovaties, zie pagina’s 28 en 29.
De rapporteurs concluderen dat de invloed van digitalisering vraagt om een brede visie. Die visie dient deel uit te maken van een strategie om geweld op een goede manier aan te pakken.
HCSS is de organisatie opgericht door Rob de Wijk, pagina HCSS, bekend van onder meer de dagelijkse BNR podcast Boekestijn en De Wijk, te vinden op diverse podcast kanalen, onder meer Apple en spotify.
On eucrim Thomas Wahl published the article CJEU: Recent Rulings on EU’s Restrictive Measures against Russia.
Iedere mens wordt transparant voor overheden en het grootbedrijf. Daar zijn niet alleen de advertentiebedrijven met hun gratis diensten (Google, Facebook c.s.), waarmee op grote schaal persoonsgegevens (inclusief adresboeken) wordt geoogst, debet aan.
Binnenkort zullen betalingsgegevens ook transparant worden, als het aan de Europese wetgever (de EU) ligt, dat wordt wel ‘open finance’ of ‘open banking’ genoemd. Die betalingsgegevens bevatten een rijkdom aan informatie, ook van mensen die proberen weg te blijven van de advertentiebedrijven. Het verkoopverhaal van open finance is dat consumenten er beter van zouden worden en dat het de inclusiviteit zou bevorderen. Internationaal wordt hard gewerkt aan het mogelijk maken van open finance [1].
In werkelijkheid zullen bepaalde bedrijven – waarschijnlijk grote bedrijven – profiteren van de rijkdom aan informatie uit de betalingsgegevens.
Niet voor niets heeft het persbericht dat de Europese Raad, het samenwerkingsverband van EU-landen, op 4 december jl. uitbracht de titel ‘Kapitaalmarktenunie: Raad akkoord om financiële gegevens over consumenten toegankelijker te maken‘.
De suggestie dat het alleen over rekeninggegevens van consumenten gaat is onjuist, het gaat om het openstellen van alle rekeningen, dus ook van zzp’ers en mkb-bedrijven.
In het persbericht liet de Raad weten dat er akkoord is bereikt over vergemakkelijking van de toegang tot bankgegevens. Dit is gebaseerd op een eerder voorstel van de Europese Commissie voor de nieuwe Europese wet (verordening), de Regulation on a framework for financial data access (FIDA Regulation).
Over open finance is eerder een Europese consultatie gehouden (artikel). Het voorstel van de Europese Commissie om de toegang tot bankrekeninggegevens makkelijker te maken werd in juni 2023 bekend gemaakt (artikel).
FIDA is onderdeel van de regels over kapitaalmarkten, die tot doel hebben de verdienmogelijkheden van financiële instellingen te verbeteren. De Europese Raad verwacht dat de financiële sector competitiever zal worden doordat ze “uiterst gepersonaliseerde financiële producten en diensten” zal kunnen gaan aanbieden.
Dat is dan wel gebaseerd op grootschalig datagraaien in financiële persoonsgegevens van alle Europese burgers, terwijl de gegevensbescherming in de EU niet op orde is [2].
Kritiek Europese organisaties van financiële instellingen
Lees over FIDA ook het persbericht van de Europese bankenvereniging EBF, waarin melding gemaakt wordt van het standpunt van samenwerkende verenigingen van financiële instellingen, dat van latere datum is dan het bericht van de Raad. Het lijkt er op dat zij vinden dat het voorstel nog niet goed doordacht is omdat een goede analyse van de gevolgen ontbreekt. Want ze schrijven dat de organisaties:
call on the co-legislators to deliver on commitments to boost European competitiveness and to avoid concluding the Financial Data Access (FiDA) Regulation before a thorough assessment of its impact across the entire value chain is completed.
Verder dringen ze aan op ‘tastbare voordelen’ (“tangible benefits“) voor Europese burgers en bedrijven. Dat betekent dat de verenigingen daar niet van overtuigd zijn. Zij melden dat niet is gebleken dat er een markt is voor delen van bankgegevens [3] en stellen dat de vertrouwelijkheid van bankgegevens van bedrijven en burgers in de voorstellen onvoldoende is gewaarborgd [4].
Mijn idee is dat Europa digitaal niet volwassen genoeg is voor FIDA.
Het complete persbericht:
Raad van de Europese Unie
Persmededeling 4 december 2024 12:35Kapitaalmarktenunie: Raad akkoord om financiële gegevens over consumenten toegankelijker te maken
De Raad heeft vandaag een akkoord bereikt over een voorstel voor een kader voor toegang tot financiële gegevens (Financial Data Access – FIDA) dat financiële instellingen toegang moet geven tot gegevens van elkaars klanten.
Toegankelijkere gegevens
Met een betere gegevensuitwisseling zouden marktdeelnemers zich kunnen richten tot consumenten met uiterst gepersonaliseerde financiële producten en diensten, bijvoorbeeld beleggingsmogelijkheden, vlottere leningaanvragen of producten met een lagere rentevoet.
De financiële sector zou hierdoor competitiever worden en de toegang tot financiering zou worden bevorderd voor consumenten, met name particuliere en kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s).
Doel van het voorstel is geharmoniseerde regels in te voeren over welke gegevens worden gedeeld en hoe, de transparantie en vergelijkbaarheid te bevorderen en ervoor te zorgen dat gegevenshouders passend worden vergoed als zij hun gegevens beschikbaar stellen.
Om daarbij wel een passende consumentenbescherming te waarborgen, behouden klanten in het voorstel de daadwerkelijke controle over hun gegevens. Bovendien zouden de Europese toezichthoudende autoriteiten bevoegd worden om richtsnoeren op te stellen en bescherming te bieden tegen oneerlijke behandeling of uitsluiting.
Standpunt van de Raad
De Raad steunt grotendeels het oorspronkelijke voorstel van de Commissie, met een stapsgewijze aanpak voor de uitvoering van de regeling. Het toepassingsgebied ervan wordt verduidelijkt door te bepalen welke datasets, producten of sectoren onder deze regels moeten vallen en binnen welke termijn de verplichtingen voor gegevensuitwisseling moeten ingaan. Zo heeft de Raad gegevens over bedrijfspensioenen uit het toepassingsgebied gehaald, maar geeft hij de lidstaten wel de mogelijkheid om de regeling daarop toe te passen. Ook heeft hij het mogelijk gemaakt bij regelingen een tijdslimiet in te voeren om klantgegevens uit te wisselen indien die niet eenvoudig in digitale vorm beschikbaar zijn.
De Raad heeft de regels aangescherpt voor aanbieders van financiële-informatiediensten uit derde landen. Dat zijn entiteiten die toegang hebben tot en gebruik mogen maken van klantgegevens om diensten als financieel advies en persoonlijk financieel beheer aan te bieden. Bovendien zouden als poortwachters aangemerkte entiteiten strikt worden gereguleerd en gecontroleerd om eerlijke concurrentie te waarborgen.
Volgende stappen
Met dit akkoord is de Raad klaar om met het Europees Parlement te onderhandelen over de definitieve tekst van de wetgeving. Zodra een akkoord is bereikt moeten beide instellingen de nieuwe wetgeving nog formeel aannemen, waarna die in het Publicatieblad van de EU wordt bekendgemaakt.
Achtergrond
Op 28 juni 2023 kwam de Europese Commissie met voorstellen om betalingen en de financiële sector in ruimere zin in het digitale tijdperk te brengen, namelijk een herziening van de richtlijn betalingsdiensten (die nog wordt besproken) en het voorstel betreffende een kader voor toegang tot financiële gegevens (FIDA), waarover de Raad vandaag overeenstemming heeft bereikt.
Doel van deze voorstellen is het wetgevingskader van de EU af te stemmen op de digitale transformatie die de financiële sector momenteel doormaakt, en op de risico’s en kansen daarvan voor het concurrentievermogen en de consumentenbescherming.
Het FIDA-kader vormt een aanvulling op de voorgestelde verordening betalingsdiensten en heeft betrekking op toegang tot andere financiële gegevens dan die van betaalrekeningen. Het is bedoeld om de invoering van datagestuurde bedrijfsmodellen in de financiële sector te bevorderen.Het Europees Parlement bepaalde zijn standpunt over FIDA in april 2024.
Noten:
[1] Zie bijvoorbeeld bij de Bank for International Settlements (BIS) het bericht Project Aperta: enabling cross-border data portability through open finance interoperability. Daarin wordt gemeld: “The initial use case to be explored is in trade finance for small and medium-sized enterprises (SMEs), with many more applications to follow.“.
[2] De suggestie wordt gewekt dat klanten de controle behouden over hun gegevens. Het is de vraag of dat praktisch zo gaat werken, omdat hun gegevens via derden zullen worden geoogst, bijvoorbeeld via bedrijven die hun rekeninggegevens openstellen voor fintech bedrijven, vanwege de door de fintech bedrijven geboden voordelen. Zoals bekend hebben in alle EU-landen de gegevensbeschermingstoezichthouders – in Nederland de Autoriteit Persoonsgegevens – te weinig capaciteit om achter overtreders aan te gaan. Verder kunnen de boetes buiten de EU niet worden geïnd, zo werd onlangs bekend, lees het bericht van EDPB van 17 april 2024 en het artikel bij Tweakers van 5 december jl., Autoriteit Persoonsgegevens heeft moeite met AVG-boetes buiten de EU innen.
[3] “The framework should balance value for customers, market demand, and costs for financial institutions prior to implementation. It is noted that in the impact assessment for the proposed legislation the costs have not been adequately assessed, nor has customer and market demand for data sharing been evidenced.”
[4] “As FiDA creates new entities (financial information service providers – FISPs) that will be on the receiving end of large quantities of sensitive customer data, implications for data security and privacy need to be carefully considered. This necessitates, at a minimum, robust regulation and supervision of FISPs (to the same standards as those applied to regulated financial institutions), while ensuring the rigorous protection of European companies’ data. These key aspects of data sharing cannot be adequately achieved by the current design of FiDA, therefore creating risks to upholding European citizens’ fundamental right to data protection.“
In dit Engelstalige bericht van het Europees Parlement (EP) wordt uitleg gegeven over de rol van de commissies die het EP kent, zie ook deze inleiding. Er is ook een brochure (pdf), waarin onderstaand overzicht van de commissies met de bijbehorende afkortingen is opgenomen:
In november jl. werd het verslag van het commissiedebat van 9 oktober jl. over de sanctieregelgeving gepubliceerd. Daarin komen de plannen tot modernisering van de regels aan bod en andere samenhangende onderwerpen.
Opmerkingen leden van de Tweede Kamer
Onder meer wordt ten behoeve van het mkb gepleit voor meer eenvoud, voorbeeld (D66):
Vraag één is daarbij: wat vindt de minister van één sanctieloket voor alle bedrijven en het snel opzetten daarvan? Bedrijven en banken begrijpen het belang van sancties, maar de naleving is heel vaak complex. (…) Op de vraag of een internetbedrijf wel of niet onder de uitzondering viel, zei het ministerie eerder dit jaar dat het primair aan bedrijven is om te bepalen of uitzonderingen van EU-sanctiewetgeving op hen van toepassing zijn. Dat is voor het mkb vaak echt niet te doen. Zij hebben hulp van de overheid nodig. Daarom zeggen wij: één loket en één telefoonnummer.
Dat zijn verstandige woorden. Jammer dat deze houding bij de witwasbestrijding ontbreekt.
De vertegenwoordiger van het CDA dringt aan op aandacht voor de grondrechten (zie ook de vertegenwoordiger van het NSC):
Dit betekent onder andere ook het voorkomen dat sancties onbedoelde negatieve effecten hebben voor de burgerbevolking. Het is daarom goed dat de regering zich actief inzet om in de sanctieregimes humanitaire uitzondering op te nemen. In de praktijk zien we dat sancties impact hebben op humanitaire hulp. Financiële instellingen zijn bijvoorbeeld terughoudend in het samenwerken met ngo’s die actief zijn in gebieden waar sancties gelden. In 2022 is de VN-resolutie 2664 aangenomen die ervoor moet zorgen dat financiële transacties met betrekking tot humanitaire crises snel kunnen plaatsvinden. Op welke manier zorgt Nederland ervoor dat deze resolutie ook in de praktijk gaat werken? Is de minister bereid om zowel ngo’s als financiële instellingen meer duidelijkheid te geven over wat legaal is binnen het sanctieregime? Kunnen het opstellen van heldere richtlijnen en het aan ngo’s verstrekken van een garantiebewijs voor het vrijstellen van sancties hierbij helpen?
De VVD komt met de vraag of de EU niet net als de VS extraterritoriaal werkende regelgeving kan inzetten [1]:
Er is een belangrijk verschil tussen de Amerikanen en de Europeanen. Bij de Amerikanen zie je dat zij bezig zijn met het inzetten van exterritoriale instrumenten. Met andere woorden zeggen zij: “Frankrijk, Nederland, België: u moet meedoen, anders krijgt u problemen met het sanctiepakket.” Dat zie je natuurlijk heel sterk in relatie tot bijvoorbeeld Iran en de discussie die we daar de afgelopen jaren over hebben gevoerd. Het is daarmee wel een effectief middel dat de Amerikanen inzetten om hun beleid vorm te geven. Hoe kijkt de minister daarnaar in relatie tot een grote economische mogendheid, als de Europese Unie, die vergelijkbare dingen zou kunnen terugdoen? Ik bedoel dan niet specifiek naar de Amerikanen, maar in de breedte naar andere landen of bedrijven.
Het naleven van sancties wordt wel lastiger als er andere elementen worden toegevoegd, zoals het voorstel om de levering van landbouwmachines aan Rusland te beperken, waar de CDA-vertegenwoordiger het over had.
Andere onderwerpen die aan bod kwamen zijn onder meer: de handhavingscapaciteit van de Nederlandse overheid, de onteigening van Russische eigendommen, het vrijgeven van gesanctioneerd vermogen, het ontbreken van sancties tegen Israël.
De minister
In zijn reactie laat de minister van Buitenlandse Zaken weten dat de eerder aangekondigde moderniseringsplannen doorgaan, inclusief het onverstandige plan voor meer bureaucratie voor juristen terwijl het nut daarvan niet is aangetoond:
Ik ben in de eerste plaats bezig met de nieuwe Sanctiewet die met nieuwe bevoegdheden de wetgeving up-to-date moet houden. Die is nu in de maak. De consultatiereacties worden verwerkt en er is een uitvoeringstoets die wordt verwerkt. De Autoriteit Persoonsgegevens gaat dit najaar ook nog een toets doen en dan gaat de wet rond de jaarwisseling naar de Raad van State voor advies. We gaan de tweede tranche ook meenemen. Het nieuwe EU-antiwitwaspakket met betrekking tot de financiële instellingen willen we goed doen aansluiten en tegelijkertijd verwerken. Er zit een aantal structurele verbeteringen in de nieuwe sanctiewet, namelijk een centraal meldpunt, bestuursrechtelijke handhaving die mogelijk is naast het strafrechtelijke, en uitbreiding van toezicht naar juridische beroepsgroepen, dus ook advocaten, notarissen en dergelijke. Ook kan er een aantekening worden gemaakt in het Handelsregister van bijvoorbeeld de Kamer van Koophandel als een bedrijf een link heeft met gesanctioneerde personen of entiteiten. Er kan een bewindvoerder worden aangesteld bij het bevriezen van economische middelen en ten slotte kunnen er grondslagen worden verbeterd voor informatie-uitwisseling. Daar zijn we allemaal mee bezig in die nieuwe sanctiewetgeving. Ik kijk ook of er punten zijn die naar voren kunnen worden gehaald, zoals het centrale meldpunt.
(hopelijk weet de minister dat het EU-antiwitwaspakket niet alleen voor financiële instellingen geldt).
De minister spreekt ook over het Europese aspect van de sanctieregels, zoals vergelijking van de systemen binnen de EU en de effectiviteit (met de mantra’s van de peerreviews en best practices), extra bureaucratie door middel van bedrijfsvoeringsregels en due diligence en ondersteuning van het bedrijfsleven.
Over omzeiling wordt uitvoerig gesproken. De minister legt uit hoe het zit met Russische eigenaren van bevroren vermogen die op afstand zijn gezet. Ook de handhaving en het namen & shamen van omzeilers komt aan de orde, waarbij er volgens de minister een rol is voor de media en maatschappelijke organisaties:
Bestuurlijke boetes kunnen worden gepubliceerd, ongeacht de hoogte, zodat het zichtbaar wordt gemaakt. Dat kan ingrijpende gevolgen hebben voor de betrokkenen, maar het is wel van belang om het zichtbaar te maken. Er moet wel een wettelijke grondslag voor zijn. Daar gaan we in voorzien via die wetgeving. Ik denk niet dat naming-and-shaming alleen een kwestie van de overheid is. Ik denk dat daar ook een rol ligt voor bijvoorbeeld maatschappelijke organisaties. De media doen het al. Wat betreft maatschappelijke organisaties kan ik me bijvoorbeeld herinneren dat er in de tijd van de apartheid ook een ngo in Amsterdam was die in de gaten hield wat voor scheepsbewegingen er richting Zuid-Afrika waren. Soms waren die bewegingen gesanctioneerd. Soms hadden ze ladingen die niet direct gesanctioneerd waren, maar waarvan men het wel van belang vond die zichtbaar te maken. Ik denk dat maatschappelijke organisaties daar ook een rol in te spelen hebben. Denk aan organisaties als SOMO en dergelijke, die dat vaak op allerlei terreinen al doen.
Opmerkelijk is dat het toezicht door DNB op de naleving door financiële instellingen niet goed geregeld zou zijn, want de minister zegt:
De heer Paternotte vroeg ook naar een financial intelligence desk bij De Nederlandsche Bank. Hoe kun je daarmee omgaan? De Nederlandsche Bank houdt een vorm van systeemtoezicht en kijkt met name naar witwassen, maar je zou wat dit betreft misschien ook meer kunnen kijken naar bedrijfsvoering. Dat zit niet automatisch in de systematiek van De Nederlandsche Bank, maar meldingen over eventuele sanctieomzeiling kunnen door zogeheten poortwachters wel gemeld worden bij de Financial Intelligence Unit, de FIU. Die kijkt vooral naar AML/CFT, in vakterminologie antiwitwassen en terrorismefinanciering. Ik zie dat daar echt wel actief het een en ander aan gebeurt. Ik heb een aantal jaar geleden zelf de cursus Toezicht Banken gevolgd bij De Nederlandsche Bank. Een heel groot deel van het huiswerk dat je meekreeg, ging over deze problematiek.
De minister signaleert een een praktijk van overcompliance en de-risking door met name banken als het hulporganisaties betreft. De oplossing wordt door het ministerie nog steeds gezocht in overleg met banken, nonprofit organisaties en bedrijven [2].
Onteigening is een heet hangijzer, waarover de Commissie van advies inzake volkenrechtelijke vraagstukken, de CAVV, advies is gevraagd.
Lees de complete tekst voor alle deelthema’s die aan de orde kwamen.
Noten:
[1] Reactie minister: “De heer Van der Burg vroeg naar de Amerikaanse maatregelen tegen financiële instellingen in derde landen. Hoe kijken we daartegen aan? We hebben daar goed contact over met G7-partners, waaronder de VS. In het veertiende EU-sanctiepakket is ook een maatregel opgenomen waarmee de EU sancties kan opleggen aan banken in derde landen die sanctieomzeiling faciliteren. We zetten daar dus zo’n stapje. We zien ook dat dit een afschrikwekkend effect heeft, want banken zijn daardoor huiverig om met het Russische militair-industrieel complex Rosoboronexport en dergelijke bedrijven te werken en om die te bedienen. We houden nauw contact met de VS. Het uitgangspunt van Nederland is op zich niet dat we exterritoriaal willen werken. We hebben namelijk zelf vaak bezwaren over hoe de VS dat doet. In de Amerikaanse Senaat was er bijvoorbeeld onlangs, ik geloof op 25 september, een mogelijke stemming over sancties tegen het Internationaal Strafhof met exterritoriale werking. Gelukkig is die stemming uitgesteld. Het komt waarschijnlijk pas in het volgende Congres, dus na de verkiezingen en de periode van de lame duck, aan de orde. Ik denk dat de heer Paternotte preciezer weet hoe het werkt in de VS dan ik op dit moment. Het is wel echt een zorg. We hebben een hele grote zorg over mogelijke Amerikaanse sancties die in het Huis al zijn goedgekeurd maar in de Senaat nog niet, met exterritoriale werking met betrekking tot het Internationaal Strafhof. We maken ons ook zorgen over overcompliance door bedrijven. Denk even aan bedrijven die de IT voor het Strafhof faciliteren of de verzekeringen en dergelijke. Er zijn dus momenten dat wij liever niet willen dat andere sancties met een dergelijke werking worden ingesteld. We moeten daar dus heel voorzichtig mee zijn.”
[2] De minister: “We proberen het aan te pakken door deel te nemen aan rondetafels met banken over financiële toegang voor ngo’s, en ook door te kijken hoe we wat dat betreft de gevolgen van sancties beter in kaart kunnen brengen. Wat zijn de ongewenste nevenactiviteiten? Daar zijn we op het ogenblik ook mee bezig, samen met een particuliere organisatie.”
Over overcompliance in relatie tot de VS: “Bedrijven met belangen in de VS houden vaak rekening met VS-sancties. (…) Alleen voor Syrië geldt sinds 2012 een specifiek verbod op het leveren van drie bepaalde goederen. Als het gaat over de bouw van nieuwe centrales en dergelijke, dan kan het niet, maar voor bestaande centrales kan er wel worden geleverd wanneer dat is toegestaan. Ook hier noem ik weer dat er sprake is van overcompliance, soms door banken en andere betrokken organisaties.“.
Naar aanleiding van een opmerking van het NSC-kamerlid: “Dat zal ik oppakken en dat ga ik bestuderen. Ik zal navragen hoe dat zit en of er bijvoorbeeld met bepaalde leveranciers die aan overcompliance doen, of met banken of andere instellingen die bij hun transacties zijn betrokken, kan worden gecommuniceerd. Ik neem aan dat dit deels al gebeurt. We hebben ook contact met hulporganisaties om die problemen te signaleren.“
Een beschaafde overheid zorgt er voor dat rechtshulp ook bereikbaar is voor mensen met minder geld, zeker omdat de belangrijkste tegenstander diezelfde overheid is!
De advocaten die in deze gespecialiseerde rechtsgebieden actief zijn hebben recht op een fatsoenlijke beloning.
>>> Lees meer over gefinancierde rechtshulp. >>>
Ellen Timmer - juridische artikelen en berichten 