Sinds juli verzorgt de NPO een podcast over de rechtsstaat onder de naam Goliath, met de volgende introductie:
In Goliath onderzoeken journalist Annette van Soest en oud-rechter Ybo Buruma of de Nederlandse rechtstaat er is voor iedereen. Elke week staat een zaak centraal waarin een burger het opneemt tegen een grote organisatie of de overheid. Als een David tegen Goliath. Voor de wet zijn we allemaal gelijk, maar is dat wel zo?
Onderwerpen die onder meer de revue passeerden:
Met de verkiezingen in aantocht is Bert Hubert gestart met de site NerdVote.nl:
Het doel van deze site is om ieder kandidaat-kamerlid te steunen dat wil en kan bijdragen aan:
- IT die niet 100% afhankelijk is van Amerikaanse Big-Tech, zodat we onze paspoorten/persoonsgevens niet door Amerikanen te hoeven laten managen
- Het behoud van onze privacy, zodat we vrij kunnen communiceren
- Onze cybersecurity, zodat onze medische uitslagen niet verhandeld worden
We zijn niet “TechVote”, we steunen niet de grootste fans van AI en Internet. We zoeken mensen die nadenken over wat verstandig is, en die hun invloed ook kunnen doen gelden in het parlement. Helaas zijn die op de kandidatenlijsten van alle partijen heel dun gezaaid, terwijl vrijwel al het talent uit de Kamercommissie Digitale Zaken vertrekt of op een onverkiesbare plek staat (vooralsnog).
Als nerds, als techneuten, zijn we nog nooit een “blok” geweest in verkiezingen. En het is hoog tijd dat we dat wel worden!
Zie het artikel Amnesty: ongecontroleerde macht Big Tech moet aan banden, dat verwijst naar een Engelstalig rapport: ‘Breaking up with Big Tech’. Uit het artikel:
De zogenaamde vijf grote techbedrijven – Alphabet (Google), Meta, Microsoft, Amazon en Apple – hebben een uitzonderlijke invloed op de infrastructuur, diensten en normen die ons online leven vormgeven. Deze bedrijven domineren belangrijke sectoren van het internet: van zoekmachines en sociale media tot app stores en Cloud– diensten
De macht van deze bedrijven in verschillende digitale sectoren is grotendeels ongecontroleerd. Dat vormt een ernstig risico voor het recht op privacy, het recht op non-discriminatie, de vrijheid van meningsuiting en de toegang tot informatie.
Op deze site schreef ik al eerder [*] dat de meldplicht van bedrijven met overheidstaken op het gebied van witwasbestrijding is verbreed, met ook als gevolg dat het klantenonderzoek moet worden uitgebreid.
Bredere meldplicht
Dit wordt bevestigd door een onderdeel van de FIOD, het Anti Money Laundering Centre (AMLC), dat in dit artikel over de meldplicht schrijft:
Melders moeten onverwijld op eigen initiatief melden indien zij weten, vermoeden of redelijkerwijs kunnen vermoeden dat geldmiddelen of activiteiten verband houden met criminaliteit of terrorismefinanciering (artikel 69 AMLR).[4] Dit betekent dat poortwachters voortaan op basis van een subjectieve indicator moeten inschatten of een transactie verdacht is. Naast vermoedens van witwassen of financieren van terrorisme moeten meldplichtige entiteiten voortaan elk vermoeden van criminele activiteiten melden. Naast de herkomst van gelden moet ook naar de bestemming worden gekeken. Indien het vermoeden bestaat dat verkregen gelden voor illegale goederen of diensten worden gebruikt dan moet dit worden gemeld. Ook bij legaal verkregen geld moet naar de bestemming worden gekeken [5].
[4] Preambule, paragraaf 136-138, REGULATION (EU) 2024/1624.
[5] D. Doorenbos, De meldingsplicht uit de nieuwe anti-witwasverordening, Ondernemingsrecht 2025/56.
Ik vraag me af wat AMLC met een ‘subjectieve indicator’ bedoeld, want dat begrip verdwijnt.
Kritiek Doorenbos wordt verzwegen
In het artikel noemt AMLC wel het artikel van Doorenbos in noot [5] maar laat de kritiek van Doorenbos op de verruimde meldplicht weg, die onder meer schrijft:
Meldingsplichtige entiteiten zullen zich de komende jaren moeten instellen op de nieuwe werkelijkheid. Zij hebben geen andere keuze dan zich te schikken in de rol van pseudo-opsporingsambtenaar die de Europese wetgever hen opdringt. (…) Intussen resteert de vraag wat de Europese wetgever ertoe heeft bewogen een zo vergaande opsporingstaak bij meldingsplichtige entiteiten neer te leggen. Een opsporingstaak die het werkterrein van de witwasbestrijding royaal overstijgt. Realiseert men zich werkelijk welke oeverloze inspanningen nu van de meldingsplichtige entiteiten worden gevraagd?
In mijn optiek hoort een zo ver opgerekte opsporingstaak niet thuis bij de meldingsplichtige entiteiten die onder de verordening vallen. Het is principieel en praktisch onwenselijk dat private partijen worden belast met de algemene opdracht de handel en wandel van hun eigen cliënten te toetsen aan commune en bijzondere strafwetgeving. Daar zijn zij niet voor opgeleid en dat leidt tot groot ongemak respectievelijk onderling wantrouwen.
Tot slot
We kunnen als Nederland niet zonder de EU, maar als diezelfde EU regels maakt die grondrechten schenden, zullen we de Unie daar op moeten aanspreken. Het is hoog tijd dat dit nu gaat gebeuren.
[*] De nieuwe Europese antiwitwasregels verplichten tot het melden van ‘vermoedens’, 22 juli 2025
Schrijver Cory Doctorow denkt dat de mens via regelgeving bevrijd zou kunnen worden van de klemmende digitale macht van de internetgiganten en de platformverloedering (‘enshittification’), aldus het interview (betaalmuur) door Jaap Tielbeke.
Aangezien de wetgever aan het handje van de internetgiganten loopt, zie ik het nog niet gebeuren.
Matthew Hughes publiceerde het artikel ‘Hoe het internet overleed’. Daarin legt hij uit hoe het internet is afgegleden tot het open riool dat het nu is. Hij denkt dat er strategieën zijn om aan het riool te ontkomen, die hij beschrijft in ‘Can We Revive the Web?‘. Net als Doctorow blijft hij hopen.
Golem meldt in dit artikel dat er 15,8 miljoen Paypal toegangsgegevens op een crimineel internetplatform worden aangeboden.
Ook bij financiële instellingen doen zich datalekken voor, al hoeven zij dat in Nederland niet aan de klant te melden.
Lees meer over datalekken en cybersecurity in de financiële sector en over Paypal.
Al eerder besteedde ik hier aandacht aan de diensten die platformbedrijven kosteloos aan de overheid verlenen, door aan die overheid gegevens over transacties door te geven, onder meer in dit artikel. In dat artikel legde ik uit dat het doorgeven van gegevens aan de belastingdienst nog niet betekent dat de verkoper belasting moet betalen.
Gelukkig is er met betrekking tot de belastingen ook op andere sites informatie te vinden, bijvoorbeeld bij Radar, die in dit artikel uitlegt waarom een platform om allerlei persoonsgegevens, zoals het BSN, vraagt. In een ander artikel wordt toegelicht dat niet bij iedere verkoop sprake is van belastingheffing wegens winst uit onderneming of overige inkomsten. Bovendien kan sprake zijn van btw-plicht als er regelmatig verkopen plaats vinden (zie de criteria van de fiscus), wat niet hoeft te betekenen dat sprake is van winst uit onderneming.
Cybersecurity + gegevensbescherming
Jammer genoeg schrijft Radar in de genoemde artikelen niets over het feit dat je vertrouwelijke persoonsgegevens niet zomaar aan ieder platform moet geven. Ga na of het platform de cybersecurity op orde heeft en of je gegevens niet bij advertentiebedrijven of criminelen terecht kunnen komen.
De Belastingdienst heeft enige pagina’s met informatie:
Onderstaand een deel van de infographic van de Belastingdienst:
Een opvallende deelnemer aan de de internetconsultatie inzake het voorstel voor een wet waarmee het Europese antiwitwaspakket (AML Package) wordt geïmplementeerd is de ‘G4’, dat zijn de vier grote gemeenten. In hun consultatiereactie leggen zij hun antiwitwaswensen voor aan het kabinet.
Onderwerpen die zij bespreken:
De G4 is kennelijk niet goed van de antiwitwasregels en de inhoud van het voorstel op de hoogte, want er bestaat al een meldingsplicht bij herhaalde transacties net onder drempel (pagina 2 boven aan), er ligt al een gegevensdeelvoorstel voor notarissen (pagina 2) en boekhouders zijn al witwasbestrijdingsplichtig (pagina 3, kopje ‘nieuwe poortwachters‘).
Gemeentelijke misdaadbestrijding
De gemeenten trekken steeds meer misdaadbestrijdingstaken naar zich toe, waarbij de vraag rijst of er niet veel dubbel werk wordt gedaan en of gemeenten wel geschikt zijn voor die taken.
Het gaat niet altijd goed in de gemeentelijke misdaadbestrijding, voorbeelden zijn:
Het systeem
Ik hoorde van iemand van de politie dat de gemeenten meer taken naar zich toetrekken, omdat de politie en het OM onvoldoende zouden optreden. Als het huidige systeem van criminaliteitsbestrijding niet goed functioneert, is de eerste vraag of dat systeem niet anders moet in plaats van gesleutel op de verkeerde plaats. De bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering is een vorm van privatisering van misdaadbestrijdingstaken naar bedrijven die daar niet geschikt voor zijn. Als gemeenten daar meer van verwachten, zijn zij naar mijn idee aan het verkeerde adres.
In de internetconsultatie inzake het voorstel voor een wet waarmee het Europese antiwitwaspakket (AML Package) in Nederland wordt geïmplementeerd zijn er veel reacties van witwasbestrijdingsplichtigen en hun brancheorganisaties, waarbij niet iedereen aandacht heeft voor de gevolgen van de regels voor de klanten.
In een aantal reacties is daar wel aandacht voor. Daartoe behoren nonprofit organisaties die opkomen voor de klant:
maar er kwamen ook kritische noten van een overheidsorganisatie, want het College voor de Rechten van de Mens deed mee met relevante kritische opmerkingen.
Opvallend is dat VNO-NCW/MKB Nederland in hun reactie meer aandacht voor de witwasbestrijdingsplichtigen lijkt te hebben dan voor de beknelde klant, bijvoorbeeld in hun opmerkingen over BRP, de feedbackloop, de gegevensuitwisseling en de veiligheid van melders van criminele vermoedens. Dat is vreemd, want de brancheorganisaties van de witwasbestrijdingsplichtigen zijn ruim vertegenwoordigd in de consultatie.
Zo bepleiten zij toegang tot het Basis Register Personen (BRP) voor alle witwasbestrijdingsplichtigen, terwijl het grootste deel daarvan ongereguleerd is en niet op integriteit wordt getoetst. Bovendien is de vraag hoe nuttig dat BRP is voor de witwasbestrijding.
Voor de gegevensuitwisseling worden voorstellen gedaan die niet in het belang van de klant zijn en niet ingaan op het onderliggende systeem van de witwasbestrijding.
Het is jammer dat deze organisatie weinig aandacht heeft voor de aspecten van de regelgeving die schadelijk zijn voor klanten van witwasbestrijdingsplichtigen en niet bijdragen aan de bestrijding van crimineel geld.
Het is hoog tijd dat de discussie over de witwasbestrijding niet meer alleen door de opsporing (inclusief het ministerie van Financiën en het ministerie van Veiligheid) en de brancheorganisaties van witwasbestrijdingsplichtigen wordt gevoerd. Een volwassen deelname ten behoeve van de ‘kleine’ klant (consument, mkb, kleine en middelgrote nonprofit organisaties) is dringend nodig.
Afgelopen vrijdag sloot de internetconsultatie inzake het voorstel voor een wet waarmee het Europese antiwitwaspakket (AML Package) in Nederland wordt geïmplementeerd. Aan die consultatie werd onder meer mee gedaan door Privacy First, die de volgende aankondiging publiceerde:
Permanente surveillance dreigt onder nieuwe anti-witwasregels
Financieel
31 augustus, 2025Privacy First bepleit waarborgen om te voorkomen dat burgers de dupe worden van nieuwe Europese criminaliteitsbestrijdingsregels (anti-witwaspakket)
Privacy First heeft deelgenomen aan de wetgevingsconsultatie over de implementatiewet waarmee de nieuwe Europese anti-witwasregels worden geïmplementeerd. In onze consultatiebijdrage doen wij een groot aantal suggesties om burgers, midden- en kleinbedrijf en kleine en middelgrote nonprofit-organisaties beter te beschermen tegen de schadelijke effecten die deze regelgeving voor hen kan hebben.
Op grond van Europese regelgeving worden nu al criminaliteitsbestrijdingstaken door bedrijven, onder meer banken, notarissen en boekhouders, uitgevoerd. Die bedrijven (‘witwasbestrijdingsplichtigen’) zijn verplicht een risicoprofiel van iedere klant te maken, waarin wordt beoordeeld of de klant crimineel zou kunnen zijn. Verder moeten zij de relatie met de klant en de transacties waarbij zij betrokken zijn monitoren en zijn zij verplicht om criminaliteitsvermoedens aan de overheid (FIU Nederland) te melden. Deze regels zijn nu nog vastgelegd in een Nederlandse wet, de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft).
Deze regelgeving heeft tot grote maatschappelijke schade geleid: onder meer is het voor bepaalde sectoren van het bedrijfsleven en voor nonprofit organisaties moeilijk geworden om een bankrekening te openen en worden mensen soms geconfronteerd met discriminatoire praktijken van witwasbestrijdingsplichtigen. Verder worden soms door witwasbestrijdingsplichtigen zeer veel vertrouwelijke en privacygevoelige gegevens bij hun klanten opgevraagd en gaan zij daarbij uit angst voor overheidssancties veel verder dan nodig. In een brief van mei dit jaar heeft de minister van Financiën erkend dat de witwasbestrijding is doorgeschoten en heeft hij beloofd om maatregelen te nemen. Het is voor Privacy First echter de vraag of de minister zijn beloften wel kan nakomen, nu Nederland straks weinig meer over de witwasbestrijding te zeggen heeft.
Medio 2027 treden de nieuwe Europese antiwitwasverordening (AMLR) en andere onderdelen uit het Europese antiwitwaspakket in werking. Er gaat dan veel veranderen en dat is niet altijd ten goede.
Privacy First beschouwde de consultatie als een goede gelegenheid om bij de Nederlandse regering aan te dringen op maatregelen om de schadelijke effecten van de witwasbestrijding te beperken. Wij benadrukken dat wij niet gekant zijn tegen het betrekken van bedrijven bij misdaadbestrijding. Onze bezwaren richten zich tegen het toebedelen van taken aan bedrijven die daar niet geschikt voor zijn, tegen de disproportionele kosten die witwasbestrijdingsplichtigen moeten maken en die aan de klant worden doorberekend, en tegen het niet respecteren van de grondrechten van burgers, midden- en kleinbedrijf en kleine en middelgrote nonprofit organisaties.
Privacy First beschouwt de implementatie van de Europese regelgeving als een goed moment om de waarborgen voor burgers te verbeteren. Wij doen daartoe in onze consultatiereactie een groot aantal voorstellen, waaronder deze:
- De rechtsbescherming van consumenten, mkb en kleine en middelgrote nonprofit organisaties wordt ingrijpend verbeterd, onder andere door het instellen van een financiële ombudsman die alle klachten over antiwitwasonderwerpen gaat behandelen en door laagdrempelige toegang tot de onafhankelijke rechter.
- Witwasbestrijdingsplichtigen dienen verplicht te worden om via een beveiligd kanaal te communiceren over hun klantenonderzoek. Het moet worden verboden dat zij klanten verplichten om gebruik te maken van de Europese digitale identiteit (EUDI-wallet). Ook moet expliciet worden vastgelegd dat er geen toegang tot de bankrekening van de klant gevraagd mag worden via open banking of open finance.
- Bij geautomatiseerde risicoprofilering van klanten door grote witwasbestrijdingsplichtigen, zoals banken, dienen de principes van de Europese AI-verordening te worden nageleefd, met onder meer een grondrechtennalevingsassessment (FRIA).
- De antiwitwastoezichthouders, zoals DNB, dienen verplicht te zijn om ook te handhaven op niet-naleving van regels op het gebied van gegevensbescherming en het respecteren van de grondrechten van klanten. Zij dienen bij het sanctioneren na te gaan of de sancties grondrechtenschendingen tot gevolg kunnen hebben.
- De controle op de naleving door zowel witwasbestrijdingsplichtigen als overheidsinstanties van de regels op het gebied van gegevensbescherming, anti-discriminatie en andere grondrechten, wordt verbeterd door uitbreiding van de capaciteit van de Autoriteit Persoonsgegevens en door verplichte audits die periodiek plaatsvinden.
Wij dringen er bij de Nederlandse regering op aan te bevorderen dat elementen van de Europese antiwitwasregels die de grondrechten schenden worden verwijderd. Een voorbeeld daarvan is de veel te brede definitie van de ‘politiek prominente persoon’ (PEP), die ertoe leidt dat een grote groep onschuldige burgers op onjuiste gronden als hoog risico op criminaliteit wordt aangemerkt. Zo zijn bijvoorbeeld alle ouders en kinderen van leden van de Tweede Kamer zogenaamd hoog risico op criminaliteit.
Privacy First hoopt dat een maatschappelijke discussie op gang kan komen over concepten achter de privatisering van criminaliteitsbestrijding. Privacy First hoopt ook dat de politiek op haar schreden terugkeert en in Brussel aandringt op heroverweging en aanpassing van de regels. Grondrechten van burgers verdienen veel meer bescherming dan onder deze regels wordt geboden.
Onze volledige consultatiereactie is HIER te vinden.
Een beschaafde overheid zorgt er voor dat rechtshulp ook bereikbaar is voor mensen met minder geld, zeker omdat de belangrijkste tegenstander diezelfde overheid is!
De advocaten die in deze gespecialiseerde rechtsgebieden actief zijn hebben recht op een fatsoenlijke beloning.
>>> Lees meer over gefinancierde rechtshulp. >>>
Ellen Timmer - juridische artikelen en berichten 