Onlangs heeft de AFM een nieuwe leidraad inzake de naleving van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) door een specifiek groep ondernemingen uitgebracht. Het betreft:
- beleggingsondernemingen,
- (beheerders van) beleggingsinstellingen,
- icbe’s en
- financiële dienstverleners voor zover deze financiële dienstverleners bemiddelen in levensverzekeringen, alsmede
bijkantoren in Nederland van dit soort instellingen met een zetel buiten Nederland.
Dit is een divers gezelschap.
Hoewel de AFM opmerkt dat de leidraad niet de status van regelgeving zou hebben en ook geen rechtsgevolg beoogt, zal de leidraad wel degelijk de facto gevolgen hebben voor de ondernemingen onder AFM toezicht, hierna ‘toezichtsubjecten’. Dat blijkt onder meer uit het navolgende.
FATF als bron
In de leidraad gaat de AFM verder dan de Wwft en 4e Europese antiwitwasrichtlijn (AMLD4) en de 5e Europese antiwitwasrichtlijn (AMLD5) voorschrijven, door van de toezichtsubjecten niet alleen te verlangen dat met de Europese en Nederlandse risicoanalyses (SNRA, NRA) rekening wordt gehouden.
AFM meent dat alle toezichtsubjecten de complete FATF bronnen moeten raadplegen, ook al mag worden verondersteld dat de informatie van FATF ook in SNRA en NRA is opgenomen.
Landenrisico | Verenigde Staten is hoog risico
Voor het landenrisico wordt overeenkomstig AMLD4 verwezen naar door de Europese Commissie aangewezen schurkenstaten (artikel 9 AMLD4).
Ook andere landen en gebieden kunnen een hoog risico opleveren, waarbij een index van een actiegroep als referentie wordt genoemd (de ‘Corruption Perception Index’ van Transparency Internatonal). Voor zover mij bekend is deze index nooit getoetst, dus vraag ik me af waarom er zo’n waarde aan gehecht kan worden.
Landen waartegen sancties zijn uitgevaardigd door de EU of de VN, moeten volgens de AFM automatisch als hoog risico landen worden beschouwd. Daar behoort de Verenigde Staten ook toe, dus dat gaat een flinke kluif worden voor de toezichtsubjecten.
Verwantschap met witwassen en fraude
Helemaal interessant wordt het dat volgens de AFM er beroepen zijn met “een nauwe verwantschap met witwassen en fraude”, waartoe onder meer alle sectoren worden gerekend waarin contant wordt betaald.
Volgens AFM zijn “instellingen die niet onderwerpen zijn aan een vorm van toezicht” een hoog risico. Wat bedoelen ze daar mee? Betekent dit dat alle ondernemingen en organisaties die niet onder toezicht van DNB en AFM staan hoog risico zijn?
Je zou bijna denken dat de leidraad door een computer is geschreven.
Private banking
Private banking, ‘high-net worth individuals’ en ‘vermogensbeheer met private banking kenmerken’ zitten bij AFM in het verdachtenbankje. Als ik dat lees vraag ik me af waar dat op gebaseerd is. Is er onderzoek gedaan waaruit blijkt dat rijke burgers zich vaker aan criminaliteit schuldig maken dan arme burgers?
In een tijd van cybercrime en nepnieuws merkt de AFM een verwachting van vertrouwelijkheid en discretie aan als risicoverhogende factor. Wel eens gehoord van criminaliteit tegen burgers en van de Quote lijst?
Iedereen hoog risico?
Mij lijkt dat de in de leidraad beschreven aanpak er toe leidt dat alle klanten van de toezichtsubjecten van AFM een hoog risico vormen. De kans is groot dat de toezichtsubjecten bij geen enkele klant aan de verplichtingen op grond van de Wwft kunnen voldoen.
Geld in het laatje
Het toezichtsubject kan in alle onschuld het Wwft-cliëntenonderzoek uitvoeren totdat een klant voorwerp van opsporingsonderzoek wordt. Dan wordt AFM geïnformeerd en zal deze niet-naleving van de Wwft vastgestellen. Dat betekent boetes, die de AFM zonder tussenkomst van de rechter mag opleggen.
De witwasbestrijding kan een interessante inkomstenbron voor de overheid worden.
Slotopmerking – ontbrekende tegenspraak
Dit artikel beoogt geen complete analyse en beoordeling van de door AFM uitgebrachte leidraad. Deze en andere uitingen op het gebied van de Wwft door bestuursorganen en overheidstoezichthouders, geven aan dat een kritisch tegengeluid ontbreekt.
De activiteiten en uitingen van toezichthouders worden niet kritisch onder de loep genomen.
Het is hoog tijd dat de overheid tegenspraak organiseert en dat er aandacht komt voor de menselijke maat.
PS Op pagina 20 spreekt de AFM over informatie uit onafhankelijke en betrouwbare bronnen en noemt als voorbeeld van verificatie van de bron van middelen of vermogen: “kopieën van door een externe accountant gecontroleerde rekeningen“. Als toezichthouder voor de accountants, zou de AFM moeten weten dat externe accountants geen ‘rekeningen’ controleren. Of is dit een typo’tje van jaarrekeningen (maar dan rijst de vraag of de accountant zich met de door de AFM bedoelde informatie heeft bezig gehouden)?
Aanvulling 18 september 2018
Mijn roep om tegenspraak sluit aan bij de zorgen waaraan Marc Chavannes uiting geeft in zijn artikel van eergisteren. Via dit bericht is dat artikel te vinden.
Ellen Timmer - juridische artikelen en berichten 