In de EU viert men het succes van het antiwitwaspakket (AML Package), waarmee de misdaadbestrijding verder wordt geprivatiseerd naar bedrijven. Dat pakket zal vanaf medio volgend jaar kunnen gaan zorgen voor intensieve surveillance van de handel en wandel van iedere burger en organisatie in de EU. In deze Europese regels, met als hoofdelement de antiwitwasverordening (AMLR), spelen banken een centrale rol, die niet alleen transacties moeten monitoren maar ook activiteiten van hun klanten in de gaten moeten houden en alle vermoedens van criminaliteit moeten melden. Naar verwachting zullen de banken gebruik maken van de mogelijkheden van het antiwitwaspakket om gezamenlijk te monitoren en meer gegevens uit te wisselen. Het systeem wordt in alle stilte voorbereid, waarbij ook wetenschappers zijn betrokken (artikel).

De Europese wetgever zit niet stil als het om criminaliteitsbestrijding gaat.

ProtectEU Package bekend gemaakt
In april 2025 werd de ‘ProtectEU’ strategie bekend gemaakt. Onderdeel van die strategie is toegang voor de autoriteiten tot vertrouwelijke communicatie van iedere burger (bijvoorbeeld messaging via whatsapp of signal), ook bekend onder de aanduiding ‘lawful access to data for law enforcement‘. Daarmee wordt het digitale briefgeheim ondergraven, wat volgens security experts grote risico’s voor iedere burger oplevert.
Iets meer dan een week geleden is het ProtectEU wetgevingspakket door de Commissie bekend gemaakt, lees het persbericht van de Commissie met de lijst van wetgevende voorstellen. In die voorstellen wordt het antiwitwaspakket geïntegreerd en speelt de nieuwe antiwitwasautoriteit AMLA een belangrijke rol.

Kritiek
De coalitie van burgerrechtenorganisaties Protect Not Surveil, met onder meer EDRi,  heeft hun eerste reactie bekend gemaakt: De voorgestelde hervorming holt de privacy op gevaarlijke wijze uit, zorgt voor geautomatiseerde surveillance en zet het toezicht op een zijspoor [*].

In het artikel wordt onder meer opgemerkt dat nieuwe mandaat voorziet in een automatische en systematische upload naar de databases van Europol van informatie die door nationale politiediensten wordt uitgewisseld en beheerd. De coalitie vreest dat dit zal leiden tot een toename van het aantal personen van wie de persoonsgegevens op onrechtmatige wijze door Europol worden geraadpleegd. De al bestaande IT-systemen „Europol Analytical Environment“ en de „Europol-cloudinfrastructuur“ zullen worden gelegaliseerd, alsmede het hosten van een „Police Shared Data Space“, aldus de coalitie. De gegevensbeschermingswaarborgen zullen worden afgezwakt, onder meer door het gebruik van biometrische gegevens te vergemakkelijken en door de rol van de Europese gegevensbeschermingstoezichthouder EDPS te beperken.

Tot slot
Zou er naar de burgerrechtenorganisaties worden geluisterd? Is er belangstelling bij de Europese wetgever voor grondrechten? We gaan het zien.

Noot:

[*] Vertaling van ‘Proposed reform dangerously erodes privacy, automates surveillance, and sidelines oversight‘.