De privatisering van de criminaliteitsbestrijding naar banken heeft de aandacht getrokken van het consumentenprogramma Radar, het fragment over witwascontroles door banken uit de uitzending van 27 november jl. is hier te vinden of via deze url.

De intro van Radar:

Tijdens de uitzending van 27 november 2023 besteedt Radar aandacht aan witwascontroles door banken. Zij controleren hun klanten na een ‘ongebruikelijke’ transactie volgende de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft). De bank maakt niet kenbaar waarom je gescreend wordt en kan jouw rekening blokkeren wanneer je bepaalde gegevens rondom de transactie niet aanlevert. 

Hoe ver mogen banken gaan?

Banken houden hun klanten op grote schaal in de gaten. De wet verplicht hen om je te ondervragen als ze iets ‘ongebruikelijks’ zien gebeuren op je rekening, want dat kan betekenen dat je geld witwast. Als klant moet je dan je onschuld bewijzen met allerlei documenten. De bank vertelt daarentegen weinig. Het blijft vaak onduidelijk waarom je wordt gecontroleerd of wat de gevolgen kunnen zijn.

Uit een enquête van Radar onder mensen die ervaring hebben met witwascontroles blijkt dat ruim 60 procent vindt dat de vragen van de bank te ver gaan en voelen zich onder druk gezet. Wie beschermt klanten tegen hun bank? En hoe ver mogen de banken gaan?

Ben jij ondervraagd door jouw bank vanwege een witwascontrole en vind jij dat er te intieme vragen worden gesteld die inbreuk maken op jouw privacy?

Radar heeft ING Bank, de Rabobank en het Ministerie van Financiën om een reactie gevraagd. Je leest de reactie hier.

Ministerie van Financiën steekt kop in het zand
De reactie van het verantwoordelijke ministerie is opmerkelijk.

Aan het ministerie van Financiën is gevraagd waarom Nederland verder gaat dan Europa eist op het gebied van privatisering van de misdaadbestrijding (‘witwasbestrijding’). In andere landen hoeven alleen verdachte transacties worden gemeld. Het antwoord van het ministerie is bizar:

Het meldsysteem in Nederland is bewust zo laagdrempelig mogelijk ingericht, om alle poortwachters (niet alleen banken) zoveel mogelijk te ontlasten in het verrichten van onderzoek naar transacties. Het melden van verdachte transacties brengt extra lasten met zich mee voor poortwachters en hun klanten. Poortwachters moeten namelijk veel diepgravender onderzoek doen als ze verdachte in plaats van ongebruikelijke transacties moeten melden.

Ook vreemd is dat het ministerie beweert dat de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) toezicht houdt op de banken, terwijl van algemene bekendheid is dat de AP over onvoldoende middelen beschikt en dus geen tijd voor de financiële sector heeft. Misschien is het een idee om een deel van de ruime middelen van De Nederlandsche Bank over te hevelen naar de AP.

Opvallend is dat het ministerie ontkent dat de activiteiten van banken (het detecteren van criminaliteit) het voorstadium van de opsporing is, een taak waarvoor banken ongeschikt zijn. Het ministerie herhaalt het bekende en onware mantra dat in veel kamerstukken is te vinden:

Deze aanpak via zowel de voorkant als de achterkant wordt internationaal gezien als het meest effectief, bestaat in Nederland al 30 jaar en wordt in vrijwel alle landen toegapast. Poortwachters bevinden zich in de unieke positie dat ze kunnen voorkomen dat criminelen hun diensten gebruiken om geld wit te wassen.

De aanpak is niet effectief (ook al roepen alle voorstanders, inclusief FATF, dat) en banken kunnen criminaliteit niet voorkomen.

Wat de financiële sector er van vindt
De reacties van Rabobank en ING op witwascontroles door banken worden door Radar gemeld.
ING vertelt wat zij moeten van de wetgever (detecteren van criminele geldstromen) en laat weten dat het klantenonderzoek zeer zorgvuldig zou plaats vinden.
De Rabobank legt uit dat contant geld verdacht is en dat biljetten van 200 en 500 per definitie op criminaliteit zouden wijzen. Verder promoten ze het bancaire sleepnet dat nu in de parlementaire ijskast zit.

Radar artikelen
Lees ook de interessante artikelen op de Radar site.

• Artikel over de door Radar gehouden enquête en de ervaringen van mensen die vragen kregen: Gecontroleerd door de bank: ‘Je voelt je een crimineel als ze dit soort vragen stellen’.
• Radar geeft tips aan mensen die vragen van de bank krijgen: Ondervraagd door jouw bank vanwege een witwascontrole? Dit kun je doen.

Het roer moet om
Ook de misdaadbestrijdende overheid moet zich aan de fundamentele grondrechten houden. Dat betekent onder meer dat geen overheidstaken moeten worden toebedeeld aan ondernemingen die daar niet geschikt voor zijn en dat financiële surveillance niet thuis hoort in een land dat pretendeert een rechtsstaat te zijn.

Het is hoog tijd dat het internationale systeem van privatisering van de misdaadbestrijding op de schop gaat. Hopelijk dragen de uitzending en artikelen van Radar daar aan bij.