Vandaag sluit de internetconsultatie over het Implementatiebesluit herziene richtlijn consumentenkrediet.

Aan die consultatie is door het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM) deelgenomen met een interessante reactie over het onderdeel geautomatiseerde besluitvorming in de nieuwe consumentenkredietregels. De Werkgroep Mensenrechten en Technologie van het NJCM heeft ontdekt dat niet wordt voldaan aan de eisen die artikel 22 AVG aan geautomatiseerde besluitvorming stelt, nu de wettelijke grondslag ontbreekt.

Deze constatering is niet alleen relevant voor consumentenkrediet. Ook op andere terreinen van het financiële recht, inclusief de privatisering van de misdaadbestrijding (‘witwasbestrijding’) vindt geautomatiseerde besluitvorming plaats en is de vraag of dit in overeenstemming is met artikel 22 AVG.

In de aankondiging van NJCM staat:

NJCM werkgroep Mensenrechten en Technologie waarschuwt voor de risico’s verbonden aan geautomatiseerde besluitvorming bij aanbieding van consumentenkrediet

Geautomatiseerde besluitvorming (‘ADM’) en profilering van mensen (artikel 4 lid 4 AVG) speelt een toenemende rol in de samenleving en levert grote spanningen op met de mensenrechten. Grote ondernemingen, zoals financiële instellingen (FI’s), maken op steeds grotere schaal gebruik van geautomatiseerde besluitvorming en profilering, onder meer bij personalisering van prijzen, kredietwaardigheidsbeoordeling, bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering (AML/CFT) en naleving van sanctieregelgeving. De persoonsgegevens waarvan deze bedrijven gebruik maken worden soms verworven via datahandelaren die de gegevens op onrechtmatige wijze hebben gekregen. Een voorbeeld daarvan is datahandelaar Experian, die daar in oktober 2025 een boete van 2,7 miljoen euro voor kreeg.

Voorts zijn ADM en profilering van belang voor consumentenkrediet omdat de regels voor een zeer grote groep ondernemingen gelden, waarvan velen geen financiële instelling zijn. In de onderhavige regelgeving wordt de definitie van het begrip krediet sterk verruimd en omvat zeer veel situaties waarin de schuldenaar niet onmiddellijk tot betaling over gaat. Het is ons opgevallen dat in de toelichting op het ontwerpbesluit en in de toelichting op het eerder geconsulteerde wetsvoorstel niet wordt ingegaan op ADM, wat ons buitengewoon heeft verrast. ADM is een gevoelige activiteit omdat daarmee wordt geprofileerd, immers aan de hand van financiële en andere persoonsgegevens wordt het gedrag van een persoon geanalyseerd en voorspeld. De AVG noemt expliciet ‘economische situatie’ in de definitie van profilering. Dat is exact wat er gebeurt bij kredietwaardigheidsbeoordelingen.

In deze consultatiereactie nemen wij het standpunt in dat geautomatiseerde besluitvorming niet is toegestaan in de Nederlandse consumentenkredietregelgeving omdat de vereiste wettelijke grondslag ontbreekt in de Wet op het financieel toezicht dan wel in andere regelgeving. Subsidiair – voor zover er enige wettelijke grondslag zou zijn (die wij niet hebben aangetroffen) – nemen we het standpunt in dat er gelet op de mensenrechtelijke risico’s verbonden aan ADM en profilering onvoldoende waarborgen zijn getroffen, zodat ook om die reden niet aan de vereisten van artikel 22 AVG wordt voldaan.

De complete consultatiereactie is hier te vinden.