Onbevredigende antwoorden minister van Financiën op vragen over witwasbestrijdingsschade in de not-for-profit | Wwft

Organisaties uit de not-for-profit ondervinden toenemende problemen rondom het verkrijgen en behouden van een bankrekening, wat recent leidde tot een brandbrief van een aantal brancheorganisaties uit de not-for-profit aan de minister van Financiën [1].

Eergisteren beantwoorde de minister [2] vragen uit de Tweede Kamer over de problemen die deze sector ondervindt.

Niet-proportionele eisen van banken
Helaas erkent de minister niet dat banken in het kader van hun witwasbestrijdingstaken soms niet-proportionele eisen aan hun cliënten stellen. De minister schrijft niet meer dan:

Door de toenemende aandacht voor de uitvoering van de Wwft door poortwachters, in het bijzonder door financiële instellingen, zie ik dat burgers en bedrijven vaker worden geconfronteerd met de gevolgen van de uitvoering van de Wwft en bijvoorbeeld gevraagd worden meer informatie en documentatie aan te leveren dan zij eerder gewend waren. Ik kan mij voorstellen dat het ingrijpend kan zijn wanneer een bank, na een reeds lange zakelijke relatie, om uitvoerige documentatie verzoekt.

Belangrijk is dat de Wwft niet voorschrijft dat een Wwft-plichtige – zoals een bank – maar zo maar alles mag vragen waar ze zin in hebben. Deze verzoeken dienen proportioneel te zijn en van de bank mag worden verwacht de eigen klant ook uit het betalingsverkeer te kennen.

Ongewenste effecten witwasbestrijding
Het neemt niet weg dat verheugend is dat de minister onderkent dat de witwasbestrijding onwenselijke gevolgen heeft en dat knelpunten worden onderzocht. De minister schrijft onder meer:

Tot slot neem ik waar dat er op Europees en mondiaal niveau in toenemende mate aandacht is voor de ongewenste effecten van regelgeving op het gebied van witwassen, aangezien dit onderwerp niet alleen aan Nederland is voorbehouden. In het huidige voorstel van de Europese Commissie voor een anti-witwasverordening wordt een documentatieplicht geïntroduceerd die banken verplicht bij te houden indien zij een klant accepteren of weigeren. Ik zet mij tijdens de onderhandelingen van de verordening in voor het wegnemen van onevenredige lasten en het verminderen van negatieve effecten van de anti-witwasverplichtingen.

Problemen not-for-profit
Over de not-for-profit worden ook specifieke vragen gesteld, onder meer naar aanleiding van het Volkskrant artikel ‘Strenge bank zit goede doelen dwars’ [3]. Er werden vanuit de Tweede Kamer de volgende vragen gesteld:

5. Herkent u de toenemende onmogelijkheid voor goede doelen en kerken om een bankrekening te openen, en wat zijn hiervan de oorzaken?
8. In hoeverre werkt het financieringsbeleid van banken, waarbij (nieuwe) klanten ingedeeld worden in risicoschalen, ongewenste effecten in de hand, zoals de onmogelijkheid voor goede doelen en kerken om een bankrekening te openen?

Deze vragen werden als volgt beantwoord:

Vooralsnog heb ik geen signalen dat het voor goede doelen of kerken op dit moment onmogelijk is om een bankrekening te openen. Ik herken wel dat dit bewerkelijker is dan voorheen en dat het bij sommige banken op dit moment niet mogelijk is voor specifieke rechtsvormen om direct een rekening te openen. Zoals ik in het antwoord op vragen 1, 2 en 3 aangaf verplicht de Wwft adequaat onderzoek te doen naar cliënten en de toenemende aandacht hiervoor betekent dat burgers en bedrijven geconfronteerd worden met meer informatieverzoeken dan voorheen. Ik zie in het bijzonder dat onder andere goede doelen en kerken vaker geconfronteerd worden met de gevolgen van de Wwft en bijvoorbeeld gevraagd worden meer informatie en documentatie aan te leveren dan eerder het geval was. Een mogelijke achterliggende oorzaak hiervan is dat uit de laatste Nationale Risico Analyse witwassen bleek dat stichtingen, vanwege hun ondoorzichtige eigendomsstructuur, een verhoogd risico vormen op witwassen of het financieren van terrorisme. Dit kan betekenen dat goede doelen onderworpen worden aan grondige procedures om ervoor te zorgen dat goede doelen niet worden misbruikt om crimineel geld het financiële systeem in brengen. Banken zijn daarbij genoodzaakt aanvullende informatie op te vragen bij deze rechtsvormen, hetgeen een arbeidsintensief en langdurig proces kan zijn, zoals sommige banken in het artikel uit vraag 4 opmerken.

Voorts heeft DNB in 2021 aangegeven dat er nog onvoldoende naleving is in een deel van de bancaire sector en dat de problemen omvangrijk en persistent zijn. Banken hebben de zelfstandige verantwoordelijkheid om deze achterstanden in te lopen en ik verwacht dat deze op termijn zullen zijn weggewerkt. DNB noemt dat bij 28 banken (ongeveer een derde van alle banken die onder Wwft-toezicht van DNB vallen) herstel- en verbetertrajecten lopen. [1] Dit is, samen met de teruglopende risicobereidheid van banken voor Wwft-gerelateerde risico’s maar ook andere integriteitsrisico’s, een mogelijke verklaring voor het feit dat sommige rechtsvormen niet direct een rekening kunnen openen bij bepaalde banken. De omvang van een klant is niet van doorslaggevende betekenis voor de mate van risico. Kleine organisaties komen dan ook niet per se in aanmerking voor een lichtere beoordeling. Ik zal in overleg treden met de NVB en DNB – en ook de branchevertegenwoordiging – om te bezien of er mogelijkheden zijn om voor kleinschalige lokale liefdadigheidsorganisaties de Wwft-procedures beter toegankelijk te maken door betere informatieverstrekking naar deze organisaties en duidelijker onderscheid aan te brengen tussen rechtsvormen met een hoger en lager risico.

[1] Kamerstuk 31789, nr. 102.

Hoogst merkwaardig is de passage in bovenstaand citaat over de NRA waaruit zou blijken dat stichtingen per definitie een ondoorzichtige eigendomsstructuur zouden hebben. Dat is in algemene zin juridische lariekoek (er zijn uiteraard uitzonderingen). Verder valt op dat gedaan wordt als of de not-for-profit alleen uit goede doelen bestaat, terwijl het maar een deel van de not-for-profit is.

Mijn indruk is dat bij het ministerie van Financiën onvoldoende kennis over de not-for-profit sector aanwezig is.

Weigeren stichtingen; wachttijd
Voorts wordt gevraagd naar de wachttijd om een rekening te kunnen openen en of bepaalde banken stichtingen weigeren, de vragen:

6. Wat is de gemiddelde wachttijd voor het openen van een zakelijke bankrekening voor stichtingen en verenigingen?
7. Bij welke banken is het voor een stichting op dit moment niet mogelijk om een bankrekening te openen?

Het antwoord:

Het is niet mogelijk om aan te geven wat de gemiddelde wachttijd is voor het openen van een zakelijke bankrekening voor stichtingen en verenigingen. De wachttijd of de doorlooptijd bij opening van een zakelijke bankrekening hangt namelijk af van diverse factoren. Aan de kant van de klant kan gedacht worden aan factoren zoals de responstijd van de klant, de complexiteit van de klant/situatie, en de kwaliteit van de informatie die wordt geleverd, maar ook de sector waarin de klant actief is en de eventuele betrokkenheid van het buitenland/hoogrisicogebieden. Aan de kant van de bank kan een factor zijn de tijd die nodig is om een inschatting te maken van het risico van de klant en eventueel daaraan gepaarde maatregelen om een risico te beperken. De NVB geeft aan dat als er sprake is van een heldere structuur, geen buitenlandse elementen en een laag risico de rekening over het algemeen snel zou kunnen worden geopend.

Ik heb geen signalen dat het geheel onmogelijk is voor stichtingen of verenigingen om een bankrekening te openen. Wel begrijp ik – zoals het artikel vermeldt – dat sommige banken beperkt deze rechtsvormen accepteren of een wachtlijst hanteren. Het beleid met betrekking tot acceptatie van rechtspersonen, waaronder ook stichtingen en verenigingen, wordt door iedere bank individueel bepaald. Dit gebeurt onder andere op basis van risicoafwegingen en afwegingen op basis van Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Aanvragen van (rechts)personen worden in de regel individueel beoordeeld. Van de NVB begrijp ik dat een bank bij voorbaat hierover communiceert, bijvoorbeeld op diens website, of daarover in gesprek gaat met de aanvragende partij.

Minister wil geen basisbankrekening voor organisaties meer
Er wordt gevraagd naar het recht op een bankrekening,

9. Bent u van mening dat het wettelijk verplicht moet zijn dat verenigingen en stichtingen, waaronder veel goede doelen en kerken, de mogelijkheid hebben een bankrekening te openen bij elke bank (tenzij er evident sprake is van terrorismefinanciering, fraude en dergelijke)?

waarop als antwoord komt dat er geen reden is voor een basisbankrekening, zie de door mij aangebrachte markering:

In principe zijn banken vrij om zelf hun ondernemingsstrategie te vast te stellen en mogen zij zelf bepalen aan wie zij hun producten aanbieden. Op dit moment bestaat alleen voor particulieren het recht op een basisbetaalrekening omdat het beschikken over een betaalrekening essentieel is om te kunnen deelnemen aan het maatschappelijk verkeer. Bovendien mag een basisbetaalrekening geweigerd worden indien er sprake is van aantoonbare risico’s op witwassen of terrorismefinanciering. Daarbij zij opgemerkt dat rechtsvormen zoals verenigingen en stichtingen divers van aard zijn en uiteenlopende activiteiten kunnen ontplooien anders dan liefdadigheidswerk. Zoals in antwoord op vragen 5 en 8 is aangegeven zijn er bovendien bepaalde hoge risico’s geïdentificeerd die samenhangen met deze rechtsvormen, dan wel de activiteiten die zij ontplooien. Een generieke verplichting tot het aanbieden van een basisbetaalrekening sluit mijns inziens daarom niet aan op de specifieke problematiek van de genoemde rechtsvormen. Wel zal Nederland zich in internationaal en EU-verband inzetten om de verhouding tussen de toegang tot het betalingsverkeer en anti-witwasregelgeving te verduidelijken. Dit zal ik onder andere doen bij de evaluatie van de richtlijn betaalrekeningen.

Dat gaat niet ver genoeg en is ook juridisch onjuist. Stichtingen en verenigingen zijn niet ‘gevaarlijker’ dan besloten vennootschappen, naamloze vennootschappen en coöperaties.

De vorige minister van Financiën deelde op 19 november 2021 [4] nog mee te zullen aandringen op uitbreiding van de basisbetaalrekening:

Ook zet ik mij in internationaal en EU-verband in voor de verduidelijking van de verhouding tussen de toegang tot het betalingsverkeer en anti-witwasregelgeving. Specifiek breng ik problemen die bedrijven ervaren onder de aandacht bij de Europese Commissie, met het verzoek om een verdere uitbreiding van de basisbetaalrekening naar zakelijke rekeningen in een eventuele herziening van de richtlijn mee te nemen.

Alle organisaties horen een basisbankrekening te kunnen aanhouden, net als particulieren, waarbij uiteraard weigeringsgronden kunnen worden toegepast bij criminaliteit (eveneens net als bij particulieren).

Brancheorganisaties uit de not-for-profit doen er goed aan het ministerie van Financiën te wijzen op de onjuistheden in hun veronderstellingen.

 

Noten

[1] Zie onder meer Hoe de overheid schade toebrengt aan de not-for-profit via de geprivatiseerde misdaadbestrijding | opzegging bankrekening, toegang bancaire systeem.
[2] Te vinden via deze pagina.
[3] De Volkskrant, ‘Strenge bank zit goede doelen dwars’, 30 november 2021.
[4] Vindplaats.
[5] Over uitlatingen door de vorige minister van Financiën: Banken mogen geen klantgroepen categoraal uitsluiten | Wwft; De schade door de witwasbestrijdingsregels en bancaire uitsluiting in antwoorden op kamervragen | Wwft.

Over Ellen Timmer, advocaat ondernemingsrecht @Pellicaan

Verbonden aan Pellicaan Advocaten, http://www.pellicaan.nl/, kantoor Rotterdam, telefoon 088-6272287, fax 088-6272280, e-mail ellen.timmer@pellicaan.nl ||| Weblogs: algemeen: https://ellentimmer.com/ || modernisering ondernemingsrecht: http://flexbv.wordpress.com/ ||| Motto: goede bedoelingen rechtvaardigen geen slechte regels
Dit bericht werd geplaatst in Bankrekening krijgen en behouden, Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten, rechtsstaat e.d., Not-for-profit, Stichting en vereniging en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s