Gisteren schreef ik over de transactiemonitoring plannen van de Europese Commissie in het kader van de EU-Interne Veiligheidsstrategie.
De Fiche: Mededeling EU-Interne Veiligheidsstrategie van 9 mei jl. is niet alleen daarom interessant [1]. Onder ‘veiligheid’ wordt door de Europese Commissie ook misdaadbestrijding geschaard. Daarover staat in de fiche het volgende (noot verwijderd):

De vierde prioriteit is het versterken van de aanpak van zware en georganiseerde criminaliteit. Hierbij benadrukt de Commissie op de eerste plaats preventie en het tegengaan van de rekrutering van minderjarigen. Zo stelt de Commissie richtsnoeren voor waarmee de DSA ingezet kan worden voor het tegengaan van online rekrutering van minderjarigen en publiceert zij uiterlijk 2027 een overkoepelend EU-actieplan voor de bescherming van jongeren tegen criminaliteit. Om criminele netwerken beter aan te pakken komt de Commissie in 2026 met een nieuw juridisch kader voor de aanpak van georganiseerde misdaad en onderzoekt de versterking van het Europees onderzoeksbevel (EOB) en Europees arrestatiebevel. Onder dit thema zet de Commissie ook in op een versterkte aanpak van criminele geldstromen. Daarbij is een rol voorzien voor de nieuwe anti-witwas autoriteit, is er aandacht voor ondergronds bankieren en de mogelijke link tussen crimineel verkregen vermogen en terrorismefinanciering. De Commissie blijft zich inzetten om het gebruik van de bestuurlijke aanpak aan te moedigen. De Commissie gaat daarnaast een nieuw EU-actieplan voor het tegengaan van vuurwapensmokkel presenteren dat als doel heeft smokkel te voorkomen door informatiedeling en internationale samenwerking te verbeteren, met een focus op Oekraïne en de Westelijke Balkan. Om illegale handel in vuurwerk tegen te gaan, gaat de Commissie een evaluatie van de Pyrorichtlijn uitvoeren waarbij ook strafbaarstellingen voor illegale handel worden onderzocht. Tot slot richt de Commissie zich onder dit thema op de aanpak van drugshandel en drugsgebruik, met een EU-drugsstrategie en actieplan, nieuwe regelgeving over drugsprecursoren, door de EU-havenalliantie uit te breiden naar kleinere EU-(binnen)havens en ervoor te zorgen dat maritieme veiligheidsregels worden nageleefd.

De vijfde prioriteit ziet op de aanpak van terrorisme en gewelddadig extremisme. De Commissie zal in 2025 een nieuwe EU-agenda publiceren voor het voorkomen en tegengaan van terrorisme en gewelddadig extremisme. Hierin is onder andere aandacht voor de preventie van radicalisering, de bescherming van (kwetsbare) personen online, de aanpak van financieringsstromen voor terrorisme en de beveiliging van publieke ruimtes. Verder wordt de toepassing van de Terroristische Inhoud Online (TCO) verordening in 2026 geëvalueerd en stelt de Commissie aanhoudende betrokkenheid bij het Global Internet Forum to Counter Terrorism voor. Ook kondigt de Commissie aan een nieuw EU-systeem te onderzoeken om criminele geldstromen en terrorismefinanciering te kunnen volgen (‘tracken’). Verder zal de Commissie samen met Europol inzetten op verbeterde samenwerking met derde landen waar het gaat over uitwisseling van biografische en biometrische data en verplichte systematische grenscontroles aan de buitengrenzen, om de veiligheid van de Schengenzone te waarborgen. De Commissie stelt daarnaast voor om te verkennen hoe EU-terrorismesanctiemaatregelen effectiever kunnen worden ingezet.

Er is sprake van ondergraving van het digitale briefgeheim [2]:

Ook gaat de Commissie werken aan rechtmatige toegang tot data voor opsporing, waarvoor in de eerste helft van 2025 een Roadmap volgt met de juridische en praktische maatregelen om rechtmatige en effectieve toegang tot data te realiseren. De Commissie zal daaropvolgend gaan werken aan regelgeving voor dataretentie en komen met een Technology Roadmap over encryptie.

De grensbewakingsorganisatie Frontex krijgt criminaliteitsbestrijdingstaken en kan gaan experimenteren met surveillancetechnologie:

De Commissie stelt verder voor grensbewaking te versterken door versterkte informatiesystemen en verbeterde operabiliteit, het aanpakken van identiteits- en documentfraude en de versterking van Frontex. Het voorstel is om Frontex te verdrievoudigen naar 30.000 medewerkers en uit te rusten met geavanceerde technologie voor surveillance en situationeel bewustzijn. Deze maatregelen dienen ertoe het vermogen van Frontex te vergroten om grensoverschrijdende criminaliteit te detecteren, voorkomen en bestrijden en om de ondersteuning aan lidstaten met betrekking tot de terugkeer van personen die een veiligheidsrisico vormen, te versterken.

Het Commissie voorstel wordt door de Nederlandse regering toegejuicht [3].

De bedoelingen zijn vast goed, maar het lijkt er op dat men door wil gaan met onjuiste concepten waarvan al is gebleken dat daarmee de kwaal niet wordt bestreden en burgers worden benadeeld. Enkele voorbeelden uit de tekst van de fiche:

• “een ‘whole-of-society’ (maatschappijbrede) aanpak” > Dit betekent: het neerleggen van overheidstaken bij private partijen, zonder zich af te vragen of die partijen daar geschikt voor zijn.
• “strategische partnerschappen met partnerlanden en de private sector te versterken” > Hier kunnen veel vragen bij worden gesteld, zoals: (a) wie zijn die ‘partnerlanden’ en waarom kunnen zij vertrouwd worden? (b) partnerschappen met ‘de private sector’ betekenen in de praktijk: samenwerking met het grootbedrijf, zoals de banken, waarbij geen rekening wordt gehouden met de belangen van mkb en consument.
• “De Commissie blijft zich inzetten om het gebruik van de bestuurlijke aanpak aan te moedigen” > Dat is precies wat er in de witwasbestrijding gebeurt: de overheid besteedt taken uit aan bedrijven (onder meer banken) die bestuursrechtelijk onder druk worden gezet, waarbij de rechtsbescherming van klanten onvoldoende is en een stimulans voor die private bedrijven om de grondrechten van burgers te respecteren ontbreekt.
• “de aanpak van financieringsstromen voor terrorisme” > Anders dan gesuggereerd wordt, is terrorismefinanciering niet te herkennen (het kan met zowel legale als illegale bronnen), zodat aan private bedrijven zoals banken opdragen terrorismefinanciering op te sporen weinig zijn heeft.
• “verbeterde samenwerking met derde landen waar het gaat over uitwisseling van biografische en biometrische data en verplichte systematische grenscontroles aan de buitengrenzen“, “nieuwe samenwerkingsovereenkomsten tussen Europol en Eurojust en derde landen. Daarnaast is de Commissie voornemens om de partnerlanden van EMPACT uit te breiden en ambieert zij dat Joint Investigation Teams ondersteund door Europol en Eurojust in derde landen aan de slag gaan” > Er wordt uitgewisseld met ‘derde landen’, dat zijn landen buiten de EU. Daar zijn fundamentele vragen bij te stellen, zoals: [a] hoe betrouwbaar zijn die landen en hun opsporingsinstanties? [b] hoe wordt voorkomen dat er ernstige fouten worden gemaakt bij het verschaffen van persoonsgegevens van Europeanen (en anderen) aan die derde landen (dit is al meerdere keren gebeurd)?
• “De Commissie stelt daarnaast voor om te verkennen hoe EU-terrorismesanctiemaatregelen effectiever kunnen worden ingezet” > Ook voor de sanctieregelgeving geldt dat taken bij private organisaties neergelegd, die daarover ongeschikt zijn.

Tot slot
Er zijn reële problemen, maar de vraag is of in de Europese strategie de grondrechten van burgers wel gewaarborgd zijn en of men wel op de juiste weg is.

Noten:

[1] Als Commissie-prioriteiten worden genoemd:

1. het verbeteren van geïntegreerd situationeel bewustzijn en dreigingsanalyses,
2. versterkte EU-veiligheidscapaciteiten (daar valt van alles onder),
3. weerbaarheid tegen hybride dreigingen en andere vijandige handelingen, met onder meer cybersecurity-maatregelen,
4. het versterken van de aanpak van zware en georganiseerde criminaliteit,
5. de aanpak van terrorisme en gewelddadig extremisme,
6. de rol van de EU als sterke veiligheidsspeler in de wereld.

[2] Het Nederlandse commentaar: “Het kabinet onderschrijft het belang van toegang tot data voor opsporingsdiensten en steunt de komst van de Roadmap hierover [noot]. Ook hecht het kabinet belang aan een kader voor dataretentie en kijkt uit naar de voorgestelde Roadmap over encryptie. Naast de veiligheidsbelangen dienen de grondrechten, de jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en relevante wetgeving inzake privacy- en gegevensbescherming in acht te worden genomen.
[noot] Zie voor meer informatie over het EU-traject over toegang tot data voor opsporing: de geannoteerde agenda van de formele bijeenkomst van de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken, 13 en 14 juni 2024, Kamerstukken II, 2023/24, 32 317 nr. 879; Verslag van de formele bijeenkomst van de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken, 13 en 14 juni 2024, Kamerstukken II, 2023/24, 32 317 nr. 882; Zie ook: Verslag van de informele bijeenkomst van de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken, 22 en 23 juli 2024 te Boedapest, Kamerstukken II, 2023/24, 332 317 nr. 888.“.

[3] Zie de paragraaf ‘b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel‘.