Ontbrekende onderbouwing van de Wwft | literatuurstudie over effecten van criminaliteitspreventie

Degene die zich afvraagt wat het nut is van de privatisering van de criminaliteitsbestrijding via de Wwft [*], doet er goed aan de literatuurstudie Effecten van preventie: een compacte literatuursynthese te lezen, die in de besluitenlijst inzake de agenda van 19 mei aanstaande van een procedurevergadering van een commissie van de Tweede Kamer is genoemd [**].

Effecten van preventie: een compacte literatuursynthese
In deze door J. Snippe, J.A. de Muijnck, M. Kamperman en R. Pieper in opdracht van het WODC geschreven studie komt de preventie van georganiseerde criminaliteit aan de orde (waar de witwasbestrijding zich de facto grotendeels op richt). De auteurs melden dat criminelen gebruik maken van de logistieke, financiële, juridische en digitale infrastructuur samen met reguliere ondernemingen (en dat het onderscheid tussen beiden vaak niet te maken zal zijn). Gesignaleerd wordt (pagina 42) dat overheidsmaatregelen problemen op kunnen leveren:

Beïnvloeding van gelegenheidsstructuren is nodig om illegale markten bij de bron aan te pakken of te verstoren. Daar zijn tal van mogelijkheden voor, maar het dilemma voor de overheid is hoe dit op een zodanige manier in te richten dat het normale economische verkeer en de dienstverlening er niet te veel door worden gehinderd

Als voorbeeld wordt genoemd dat de Rotterdamse haven een belangrijke in- en doorvoerhaven voor cocaïne is en dat ingrepen in de logistiek, die vanuit een oogpunt van detectie en tegengaan van onder meer cocaïnesmokkel en ondermijnende criminaliteit wenselijk zouden zijn, een onmiddellijk effect hebben op de economische positie van de Rotterdamse haven. Kortom: het is minder makkelijk dan door de ministeries van Financiën en Veiligheid in hun witwasbestrijdingsbrieven en -kamerstukken wordt voorgesteld.

Effectiviteit: niet bekend
De schokkende conclusie van de auteurs (pagina III):

Op basis van de beschikbare evaluaties is het nauwelijks mogelijk om op basis van harde gegevens aan te tonen dat preventieve en repressieve maatregelen daadwerkelijk illegale activiteiten in omvang en ernst hebben verminderd.

en:

Het ontbreken van effectevaluaties is een algemeen probleem bij het nagaan van wat werkt bij het terugdringen van georganiseerde criminaliteit. Er is sprake van bestuurlijke – en beleidsinnovatie en tegelijkertijd een groot gebrek aan (effect)evaluaties. (…) Dit is niet alleen kenmerkend voor Nederland, maar is ook een conclusie die in een recente (internationale) systematic review wordt getrokken (Calderoni e.a. 2019). 

Een kosten-baten analyse ontbreekt:

Er zijn niet of nauwelijks studies aangetroffen naar de kosten en baten van criminaliteitspreventie. Een probleem bij het vaststellen van met name de kosten en baten van preventie is dat er doorgaans veel indirecte kosten en baten zijn.

Dit betekent dat het hele Wwft-bouwwerk, gebaseerd op de ideeën van FATF en andere niet-democratische organisaties, op drijfzand berust. Dit is zeer ernstig, want mijn indruk dat de Wwft tot grote geldverspilling leidt en niet effectief is zou wel eens waar kunnen zijn (en dan is er alle reden het geld beter uit te geven).

In paragraaf 3.4 van de studie, dat georganiseerde criminaliteit tot onderwerp heeft, is een nadere toelichting is te vinden. In deze paragraaf wordt de Wet Bibob besproken maar ontbreekt aandacht voor de Wwft. In deze paragraaf wordt geconstateerd dat de omvang van de georganiseerde criminaliteit niet kan worden vastgesteld en dat berekeningen, zoals die van mevrouw Unger over witwassen, natte-vinger-werk zijn. Opvallend is dat bij witwassen wordt verondersteld dat dit geen ‘georganiseerde, ondermijnende criminaliteit’ zou zijn:

Beschreven wordt dat mevrouw Unger schat dat het meeste criminele geld uit het buitenland komt (schatting 2014: in het buitenland verdiend € 9,1 miljard, tegenover binnenlands verdiend € 6,9 miljard). Er gaapt – aldus de auteurs – een groot gat tussen de geschatte omvang van de criminele economie en de vermogens die in opsporingsonderzoeken worden aangetroffen. Zie ook pagina 45, waaruit blijkt dat onbekend is waar het verdiende geld blijft. De vraag rijst dan of de schattingen van mevrouw Unger wel kloppen of dat – zoals de auteurs denken – de overheid onvoldoende met ‘ontneming’, ‘afpakken’ bezig is. En uiteraard zeggen schattingen niets over wat geschikte preventieve maatregelen zijn.

Op pagina 57 wordt het als volgt samengevat:

Tot slot
Het is ontluisterend te concluderen dat de zeer kostbare inspanningen die private bedrijven (zoals financiële instellingen, accountants en administratiekantoren) moeten leveren op grond van de Wwft geen wetenschappelijke basis hebben en niet aantoonbaar tot enig effect leiden.

Het is hoog tijd om het onder leiding van FATF en andere ondemocratische internationale organisaties ingeslagen pad te verlaten en de witwasbestrijding geheel anders aan te pakken:

  • Sterke vereenvoudiging van de regels, minder snelle veranderingen.
  • Afstemming van de regels op het type onderneming (dus geen one-size-fits-all meer, oftewel: wat banken kunnen moeten alle bedrijven kunnen).
  • Afschaffen van de ziekelijke zucht tot ‘vastleggen’, wat in feite betekent dat bewijs van onschuld moet geleverd.
  • Identificatie en verificatie van de identiteit op een manier die niet de veiligheid van burgers en organisaties in gevaar brengt (anders dan nu waar overal ID-gegevens rondslingeren).

[*] Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft), Wwft-plichtigen zijn hier te vinden.

[**] Vaste commissie voor Justitie en Veiligheid, besluitenlijst (pdf) inzake de procedurevergadering van 19 mei 2021, punt 32, ‘Effecten van preventie: een compacte literatuursynthese’. Daarin wordt het rapport ‘Effecten van preventie: een compacte literatuursynthese – 29279-647′ genoemd, voorts de brief van de minister voor Rechtsbescherming van 22 april 2021. Als noot is vermeld dat indien het kamerstuk niet controversieel wordt verklaard, het voorstel is het te agenderen voor commissiedebat over criminaliteitsbestrijding en georganiseerde criminaliteit/ondermijning op 16 juni 2021.

Over Ellen Timmer, advocaat ondernemingsrecht @Pellicaan

Verbonden aan Pellicaan Advocaten, http://www.pellicaan.nl/, kantoor Rotterdam, telefoon 088-6272287, fax 088-6272280, e-mail ellen.timmer@pellicaan.nl ||| Weblogs: algemeen: https://ellentimmer.com/ || modernisering ondernemingsrecht: http://flexbv.wordpress.com/ ||| Motto: goede bedoelingen rechtvaardigen geen slechte regels
Dit bericht werd geplaatst in Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Strafrecht en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s