MVO hoort ook bestrijding oneerlijke handelspraktijken grootbedrijf te omvatten

In de juridische vakliteratuur kom ik het nauwelijks tegen: de wetgevende plannen rondom ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen‘ (MVO). Dat MVO zou zich ook moeten uitstrekken tot de wijze waarop het grootbedrijf met haar leveranciers om gaat. Daarvan is bij alle initiatieven niets te zien.

Kinderarbeid: symboolpolitiek met verklaringen van goed gedrag?
Recent stuitte op de nieuwe verklaring van goed gedrag, die alle ondernemers (dus ook het MKB) moeten afleggen inzake bestrijding van kinderarbeid. Het is een voorbeeld van het primaat van de bureaucratische denken: een ondernemer doet het alleen goed als hij verklaringen aflegt.

Kinderarbeid en ander onrecht blijken parlementaire aandacht te krijgen, wat blijkt uit het parlementair dossier met de titel ‘Maatschappelijk verantwoord ondernemen‘. In dat dossier komen ministers en leden van het parlement aan het woord, die goede bedoelingen hebben, die zich tot de hele wereld uitstrekken. Uit dat dossier blijkt dat het warrige eiland aan de andere kant van het Kanaal een ‘Modern Slavery Act‘ heeft, waarover in het Nederlandse parlement vragen waren gesteld. In die beantwoording rinkelt het van de ‘ketenverantwoordelijkheid’ en andere optimistische bestuurlijke opvattingen.

53 Waarom heeft de onafhankelijke evaluatie van de UK Modern Slavery Act geen aandacht gegeven aan de gehele productieketen?

54 Is de evaluatie van de Modern Slavery Act inmiddels afgerond? Hoe is hierin de aanpak van ketenverantwoordelijkheid beoordeeld?

Antwoord op vragen 53 en 54:
De Modern Slavery Act is een brede wet die gericht is op het aanpakken van moderne slavernij, voornamelijk binnen het Verenigd Koninkrijk. Met moderne slavernij wordt gedoeld op verschillende soorten misstanden en uitbuiting, zoals mensenhandel, dwangarbeid of kinderarbeid. Alleen artikel 54 gaat over de verklaring die bedrijven moeten afgeven over moderne slavernij in hun keten. De evaluatie van de Modern Slavery Act richt zich op de volledige wet en is in maart 2019 afgerond. De evaluatie richtte zich niet op de impact van de Modern Slavery Act in productieketens. Desalniettemin bevat het rapport wel aanbevelingen gericht op de productieketen. Het Britse Ministerie van Binnenlandse Zaken werkt momenteel aan een reactie op de evaluatie.

55 Hoe wordt het relatieve succes van de Modern Slavery Act verklaard, gezien de gebrekkige controle en afwezigheid van sancties?

De Modern Slavery Act heeft bijgedragen aan bewustwording over risico’s gerelateerd aan mensenrechten en moderne slavernij binnen bedrijven op het hoogste niveau. Het aantal verklaringen van bedrijven en de inhoud van deze verklaringen is vooralsnog beperkt. De Britse overheid heeft daarom in 2018 en 2019 brieven gestuurd naar de directeuren van bedrijven om hen te wijzen op de verplichtingen onder de Modern Slavery Act artikel 54 (zie ook het antwoord op vraag 56). De mate waarin maatschappelijke organisaties verklaringen van bedrijven controleren en de interesse van consumenten in de verklaringen is overigens ook lager dan verwacht.

Het lijkt er op dat het systeem met verklaringen van goed gedrag internationaal in de mode is. Waarom gekozen wordt voor symboolwetgeving met verklaringen van goed gedrag, is mij een raadsel.

Irresponsible Business Conduct: mooie woorden en intussen worden MKB-leveranciers oneerlijk behandeld
In het wetgevingsdossier tref ik een rapport aan met de fraaie titel “Strategies for responsible business conduct“. In het rapport wordt verslag gedaan naar een onderzoek naar MVO-regelgeving in een aantal Europese landen, alsmede Canada en de Verenigde Staten. Daarin komen oneerlijke handelspraktijken van het grootbedrijf ten opzichte van het MKB niet aan de orde.

In de Verenigde Staten bestaat een ‘Responsible Business Alliance‘ (RBA), die pretendeert MVO in de electronics industry te bevorderen. Bedrijven kunnen de RBA-gedragscode onderschrijven.In de code is aandacht voor werknemers (hoofdstuk A), gezondheid en veiligheid (hoofdstuk B), milieu (hoofdstuk C), bestrijding van corruptie en witwassen (hoofdstuk D) en voor een goed management systeem (hoofdstuk E). Tijdige betaling van leveranciers en het respecteren van hun rechten (zoals intellectuele eigendomsrechten) ontbreken. Er wordt alleen vaag gesproken over respecteren van intellectuele eigendom en ‘fair business, advertising and competition’.

De gedragscode weerhoudt leden van de RBA er niet van om hun leveranciers klem te zetten. Recent kwam ik een grote onderneming (afnemer) uit de Verenigde Staten tegen, die meedeelde lid te zijn van de RBA en zich te houden aan de RBA-gedragscode. De afnemer schreef in de inkoopvoorwaarden, die hij aan de Europese leverancier wilde opleggen, dat ook de Europese leverancier zich aan de RBA-gedragscode en aan allerlei andere regelgeving uit de Verenigde Staten moest houden, inclusief de Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act.

Die afnemer maakte het helemaal bont, door in de inkoopvoorwaarden te bedingen dat hij de software die de Europese leverancier zou gaan leveren, zou mogen gebruiken als basis voor eigen software. Voorts stond in de inkoopvoorwaarden dat de afnemer gelijksoortige software zou mogen ontwikkelen, verkopen en anderszins commercieel te exploiteren. Met andere woorden: een ‘license to steal‘ en dat alles met een betalingstermijn van negentig dagen.

Het geeft aan dat de wereld niet ver komt met symboolpolitiek en dat de Verenigde Staten geen goed voorbeeld geeft.

Bestrijding oneerlijke handelspraktijken grootbedrijf via MVO gewenst
In het parlementaire dossier wordt niet gesproken over de wijze waarop het grootbedrijf het MKB soms klem zet, bijvoorbeeld door te laat te betalen, door het voorraadrisico bij de MKB-leverancier neer te leggen, door schending van bedrijfsgeheimen en door commerciële vergeldingsmaatregelen tegen de leverancier als deze zijn wettelijke of contractuele rechten uitoefent.

Deze problemen werden Europees gesignaleerd en hebben in de agrarische sector geleid tot een richtlijn (Richtlijn (EU) 2019/633), die Nederland nu gaat implementeren. Vreemd genoeg is deze regelgeving beperkt tot de agrarische sector, terwijl de gesignaleerde problemen ook bij andere MKB-ondernemingen spelen.

De bestrijding van oneerlijke handelspraktijken hoort een onderdeel van MVO te zijn.

Naleving MVO door MKB
Dat naleving van MVO-regels voor het MKB lastig is, is wel bij de parlementariërs doorgedrongen. Tijdens een overleg op 20 juni 2019 merkt een lid van de Tweede Kamer op:

Ons bereiken signalen dat het voor de meeste mkb’ers allemaal veel te gecompliceerd is. Het is onrealistisch om van ondernemers te verwachten dat zij weten wat er in de teksten van de OESO-richtlijnen en de OECD Due Diligence Guidance for Responsible Business Conduct staat. Dit zijn vaak hele ambtelijke teksten van honderden pagina’s lang waar ondernemers echt niet mee uit de voeten kunnen. Ondernemers geven al aan dat de huidige handleiding van de SER voor het textielconvenant een onwerkbaar document is voor kleinere bedrijven. Kleine bedrijven hebben behoefte aan een werkbaar stappenplan voor het jaarlijkse plan van aanpak. Is de Minister bereid om te onderzoeken of het op de een of andere manier eenvoudiger, simpeler en duidelijker kan voor het mkb, zodat ook het animo bij het mkb misschien wat groter wordt?

De minister zegt goede intenties te hebben, maar dat aan regels niet valt te ontkomen. Zij vergelijkt MVO met een belastingaangifte… Dat is geen goede vergelijking.

Maatschappelijk verantwoord wetgeven in het MVO
Het is hoog tijd dat MVO anders wordt aangepakt. Begin klein en maak het pas groter als er goede methoden zijn ontwikkeld. Maatschappelijk verantwoord wetgeven hoort naar mijn mening het volgende in te houden:

  • Zorg er voor dat er eerst binnen Nederland (dan wel binnen Europa) gezonde bedrijfsomstandigheden ontstaan. Van MVO hoort deel uit te maken dat het grootbedrijf zijn MKB-leveranciers fatsoenlijk behandelt. Treedt hard op tegen oneerlijke handelspraktijken van het grootbedrijf.
  • Beperk MVO buiten Europa tot specifieke sectoren, bijvoorbeeld de import van kleding, de productie van elektronische producten en afvalverwerking. Ga pas verbreden naar andere sectoren als er effectieve en praktische systemen zijn ontwikkeld.
  • Beperk de bureaucratie, dus geen verklaringen van goed gedrag en geen systeem met het ‘vastleggen’ (= bewijzen) van de genomen maatregelen, bijvoorbeeld door te eisen dat er MVO-clausules in contracten staan. Beslissend moet het feitelijk handelen van een ondernemer zijn, niet de overeenkomst die hij heeft gesloten.
  • Er dient een stokje te worden gestoken voor het van toepassing verklaren van buitenlands recht in overeenkomsten met MKB-leveranciers, als er geen eenvoudige manier is om van de inhoud van dat recht kennis te nemen.

 

Meer informatie:

MVO in Nederland:

Responsible Business Alliance (RBA) in de US:

Oneerlijke handelspraktijken grootbedrijf:

OECD:

 


Aanvulling 21 augustus 2019
In dit verband kwam ik ook de Engelstalige aanduiding CSR tegen, ‘Corporate Social Responsibility’, bijvoorbeeld in dit artikel. Lees ook wikipedia. Europa heeft er een pagina over.

Over Ellen Timmer, advocaat ondernemingsrecht @Pellicaan

Verbonden aan Pellicaan Advocaten, http://www.pellicaan.nl/, kantoor Rotterdam, telefoon 088-6272287, fax 088-6272280, e-mail ellen.timmer@pellicaan.nl ||| Weblogs: algemeen: https://ellentimmer.com/ || modernisering ondernemingsrecht: http://flexbv.wordpress.com/
Dit bericht werd geplaatst in Handelsrecht, Internationale handel en getagged met , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s