Op de agenda van de vergadering van de commissie Financiën over financiële markten van 19 december a.s. staat de toegang tot het betalingsverkeer van zakelijke klanten, dus iedereen die geen consument is, ook eenmanszaken. Onderwerp van bespreking zijn de brief van de minister van Financiën van 1 juli jl. met als als bijlage een document met de titel Juridisch kader en ervaringen in andere landen.

Brief
In de brief wordt door de minister besproken welke mogelijkheden er zijn om de problemen van zakelijke klanten op te lossen. Een basisbetaalrekening voor zakelijke klanten is volgens de minister een passende optie. Verder wordt gekeken naar andere beleidsmaatregelen.

Het valt op dat de banken nu erkennen dat de communicatie regelmatig niet goed verloopt:

Klantcommunicatie
In de gesprekken die mijn ministerie heeft gevoerd waren partijen kritisch over de communicatie van banken. De NVB heeft mij laten weten dat banken deze kritiek herkennen en dat zij ruimte zien om de communicatie met de klant te verbeteren.
Verder ben ik van mening dat zakelijke klanten erbij gebaat zijn wanneer zij voorafgaand aan een aanvraag de inschatting kunnen maken of zij bij een bank terecht kunnen. Enkele banken maken hun acceptatiebeleid openbaar, de meeste banken niet. Hierover zal ik in gesprek gaan met de NVB en de banken, om hen te vragen transparant en duidelijk te zijn op welke klantgroepen zij zich focussen en welke niet.

Als het gaat om privatisering van de criminaliteitsbestrijding, duikt de minister weg door de verantwoordelijkheid voor de problemen bij de banken te leggen, bijvoorbeeld in de opmerking:

Verdere verbetering toepassing Wwft door banken
Zoals ik hierboven schreef, dienen banken de Wwft correct toe te passen. Banken doen dit nu soms onvoldoende.

Toch jammer dat niet wordt erkend dat het concept van de witwasbestrijding inherent fout is en dat dit de problemen veroorzaakt.

Bijlage
In de bijlage worden de criminaliteitsbestrijdingsverplichtingen van banken op de gebruikelijke wijze besproken, met de onhaalbare en onuitvoerbare eisen die aan deze bedrijven worden gesteld. Het is treurig te zien dat het realiteitsbesef ontbreekt.
In de passage over de toegang tot bancaire diensten valt op dat men veronderstelt dat er bij de AFM geklaagd zou kunnen over weigering of opzegging van een bankrekening [*]. Ik heb in de praktijk een keer mee gemaakt dat burgers klaagden bij de AFM en dat zij nul op het rekest kregen.
Er wordt melding gemaakt van de basisbankrekening voor consumenten en het Convenant Basisbankrekening uit 2001.

In het tweede deel van de bijlage worden ervaringen in andere landen besproken, waaruit blijkt dat elders zich dezelfde problemen voordoen. Alleen België kent specifieke regels om te borgen dat zakelijke klanten over een bankrekening kunnen beschikken.

Slotopmerking

De problemen rondom zakelijke bankrekeningen doen zich voor in alle EU-landen en worden veroorzaakt door de kostbare overheidstaken die banken krijgen opgelegd door de Europese overheid en de informele wereldregering FATF. Banken en betaaldienstverleners weigeren klanten en klantgroepen die zij te duur vinden.
Deze problemen kunnen alleen worden opgelost als de overheidstaken van banken en andere betaaldienstverleners worden beperkt tot reële activiteiten, die goed geautomatiseerd kunnen worden en waarvoor voldoende personeel beschikbaar is.

Noot

[*] Pagina 2: “Bij weigering of opzegging door de bank kan de aanvrager of houder een klacht indienen bij de AFM en het Kifid.“.

Aanvulling 3 december 2024
Zie over de toegankelijkheid van het betalingsverkeer ook de de nota naar aanleiding van het verslag naar aanleiding van het wetsvoorstel tot beperking van contante betaling. Daarin worden vrome woorden gesproken:

Het invoeren van een drempel voor contanten maakt een goede toegankelijkheid van de financiële dienstverlening van banken extra belangrijk. De afgelopen jaren is die toegankelijkheid onder druk komen te staan. Het openen van een bankrekening door een burger of bedrijf wordt steeds moeilijker en de doorlooptijd wordt steeds langer. De leden van de BBB-fractie vragen of de regering een flankerend beleid heeft naar banken die hen verplicht om burgers en bedrijven binnen een adequate termijn te voorzien van een bankrekening.

Het is belangrijk dat iedereen toegang heeft tot het betalingsverkeer, specifiek toegang tot een betaalrekening. Dit geldt voor zowel consumenten als zakelijke klanten. Sinds 2001 geldt in Nederland het Convenant inzake een pakket primaire betaaldiensten (het Convenant Basisbankrekening) om personen, die om bepaalde redenen niet over een betaalrekening konden beschikken, daar alsnog toegang toe te bieden. Daarnaast geldt de Europese Richtlijn betaalrekeningen (2014/92/EU), ook wel de Payment Services Directive (PAD). Onder deze Richtlijn is een bank die in Nederland aan consumenten een betaalrekening aanbiedt verplicht om consumenten die rechtmatig in de Europese Unie (EU) verblijven op verzoek de gelegenheid te bieden om een basisbetaalrekening te openen indien de reguliere rekening is gesloten. In Nederland is het recht op het openen van een basisbetaalrekening in 2016 in de Wet op het financieel toezicht geïmplementeerd. De Autoriteit Financiële Markten houdt hier toezicht op. Naar aanleiding van de PAD is het Convenant Basisbankrekening aangepast. Indien het openen van een basisbetaalrekening op basis van de weigeringsgronden van de betaalrekeningenrichtlijn door banken wordt geweigerd, dan kan de consument een aanvraag indienen voor een basisbetaalrekening onder het Convenant Basisbankrekening.

Voor zakelijke klanten is dit recht er niet. Bepaalde zakelijke klanten(groepen) lopen de afgelopen tijd om uiteenlopende redenen aan tegen belemmeringen bij het openen of behouden van een zakelijke rekening. Als zij wel een rekening kunnen openen, lopen zij soms tegen lange doorlooptijden aan. Dit is mede hierom een terugkerend thema in het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer (MOB), een overlegplatform waarin organisaties betrokken bij het aanbieden en afnemen van betaaldiensten zich inzetten voor een veilig, betrouwbaar, toegankelijk en efficiënt betalingsverkeer voor iedereen. [14] De Tweede Kamer is 1 juli jl. geïnformeerd over de mogelijke oplossingen om de toegang tot het betalingsverkeer voor zakelijke klanten te verbeteren. [15] In deze brief wordt, onder andere, de mogelijkheid om in te zetten op Europese regelgeving om de toegang tot een betaalrekening voor zakelijke klanten te borgen genoemd. In deze brief wordt ook de mogelijkheid van zelfregulering genoemd en dat dit in het MOB aan de orde zal worden gesteld. In een MOBvergadering van oktober jl. zijn betrokken partijen (banken en brancheverenigingen) gevraagd om over deze problematiek in overleg te treden.

[14] https://www.dnb.nl/inclusieve-samenleving/maatschappelijk-overlegbetalingsverkeer/
[15] Kamerstukken II 2023-2024, 31 477, nr. 102.