Aftappraktijken Duitse geheime dienst zijn in strijd met de grondwet | Bundesverfassungsgericht over Bundesnachrichtendienst

De Nederlandse overheid durft het niet aan: toetsen van wetgeving aan de Grondwet. Dat betekent dat er via allerlei dure en lastige omwegen zaken aan de rechter moeten worden voorgelegd. In Duitsland is dat anders, daar hebben ze een gespecialiseerde grondwetrechter, genaamd ‘Bundesverfassungsgericht‘. Dat gerecht laat regelmatig van zich horen. Recent kwam het gerecht in het internationale nieuws toen het gerecht vraagtekens plaatste bij activiteiten van de Europese Centrale Bank (ECB) [1].

Een nieuwe bom viel toen het gerecht uitspraak deed over de activiteiten van de Duitse geheime dienst, de Bundesnachrichtendienst (BND). Onderwerp van de uitspraak is of de Duitse geheime dienst bij het afluisteren de grondrechten van mensen buiten Duitsland moet respecteren. Anders gezegd: gelden grondrechten alleen voor de eigen burgers (zoals veel landen, bijvoorbeeld de VS, van mening zijn) of gelden grondrechten ook voor anderen? Het Bundesverfassungsgericht oordeelde dat de grondrechten in het Duitse recht niet zijn beperkt tot het Duitse grondgebied, aldus de Engelstalige samenvatting:

With its decision, the Federal Constitutional Court has clarified for the first time that the protection afforded by fundamental rights vis-à-vis German state authority is not restricted to the German territory.

Het is in strijd met de grondrechten als de Duitse overheid veronderstelt dat de grondwettelijke regels inzake aftappen van telecommunicatieverbindingen niet zou gelden voor aftappen buiten Duitsland, aldus het gerecht. In de samenvatting staat:

The present case concerns the protection afforded by Art. 10(1) and Art. 5(1) second sentence GG as rights against foreign telecommunications surveillance conducted by the Federal Intelligence Service. Pursuant to Art. 1(3) GG, these fundamental rights are applicable in the case at hand; surveillance measures thus constitute an interference with these rights. Exempting surveillance measures by intelligence services from the applicability of fundamental rights simply because they are directed at foreigners in other countries is alien to the Basic Law, just as exempting them from fundamental rights protection because of their political nature. Rather, the comprehensive binding effect of fundamental rights pursuant to Art. 1(3) GG creates the framework in which due consideration can be given to the risks to fundamental rights that arise from new technological developments and the resulting shifts of power. In particular, this applies to the increasing significance of intelligence services that comes along with the advancement of information technology, allowing intelligence powers to reach out more and more into third countries.

Op grond hiervan zijn de huidige afluisterbevoegdheden van de Duitse geheime dienst in strijd met de Duitse grondwet, wat overigens niet betekent dat afluisteren volledig verboden zou zijn. Het gerecht beschrijft de wijzigingen in de regels die nodig zijn om ook buiten Duitsland in overeenstemming met de grondwet af te luisteren.

Het gerecht levert verder kritiek op de regels inzake uitwisseling van afgeluisterde gegevens,

IV. The challenged provisions on the transfer of intelligence obtained through foreign surveillance to other entities are not sufficiently restrictive either.

en

V. The provisions on cooperation with other intelligence services do not satisfy the constitutional requirements either.

Tot slot oordeelt het gerecht dat er onvoldoende sprake is van toezicht op de surveillance bezigheden van de geheime dienst.

Lees voor meer informatie het uitvoerige persbericht, dat zowel in het Duits als in het Engels beschikbaar is [2]. Er is het nodige over geschreven in de media [3].

 

FAZ op youtube over de uitspraak (Duitstalig):

 

Noten
[1] Zie het persbericht van het gerecht over de ECB-uitspraak, in het Engels en in het Duits en de uitspraak (Duits). Er is veel ophef over, er verschenen vele artikelen onder meer in (Nederlandstalig) het NRC 1 en 2; Trouw, (Engelstalig) Euractiv, Bloomberg, DW en (Duitstalig) Verfassungsblog.
[2] Persbericht gerecht over de geheime dienst-uitspraak (Duitstalig, Engelstalig), uitspraak BVerfG, Urteil des Ersten Senats vom 19. Mai 2020 – 1 BvR 2835/17 -, Rn. (1-332) (Duitstalig html, pdf).
[3] In Nederland maakten NRC, RTL en Telegraaf melding van de uitspraak. Uiteraard is er in het Duits veel over te lezen, onder meer FAZ, Heise, Handelsblatt, Stern, CCC en DW. Zie de FAZ themapagina over de BND.

Over Ellen Timmer, advocaat ondernemingsrecht @Pellicaan

Verbonden aan Pellicaan Advocaten, http://www.pellicaan.nl/, kantoor Rotterdam, telefoon 088-6272287, fax 088-6272280, e-mail ellen.timmer@pellicaan.nl ||| Weblogs: algemeen: https://ellentimmer.com/ || modernisering ondernemingsrecht: http://flexbv.wordpress.com/ ||| Motto: goede bedoelingen rechtvaardigen geen slechte regels
Dit bericht werd geplaatst in Europa, Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Grondrechten, rechtsstaat e.d. en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s