Het European Civic Forum, een Europese organisatie op het gebied van de non-profit, kondigt aan dat zij een rapport over de toestand van de non-profit (het maatschappelijk middenveld) in Europa hebben uitgebracht.

Uit het rapport blijkt dat in Europa op diverse manieren de positie van non-profit organisaties wordt ondergraven, ondanks mooie woorden die door de EU worden gesproken en hun sympathiek ogende initiatieven. Voorbeelden daarvan zijn de ‘buitenlandse agenten’ wetten in Europa (net als in Rusland en Georgië) [1] en de verdachtmakingen tegen de complete non-profit sector inzake vermeende hoge risico’s op crimineel geld en terrorismefinanciering [2]. Ook wordt genoemd dat overal in Europa het demonstratierecht onder druk staat en dat in veel landen de non-profit onvoldoende wordt betrokken bij beleidsvorming en wetgeving.

De organisatie schrijft onder meer [3]:

Daarnaast laat de World Justice Project Index 2023 zien dat de rechtsstaat wereldwijd achteruitgaat, waarbij ten minste 11 EU-lidstaten de afgelopen vijf jaar een algehele achteruitgang lieten zien, waaronder België, Nederland, Griekenland, Spanje en Roemenië. (…)
Veel mensen hebben het gevoel dat er niet in hun behoeften wordt voorzien en dat hun stem niet wordt gehoord via democratische processen en door hun politieke vertegenwoordigers, zowel op nationaal als op EU-niveau . In 2023 ontdekte het Pew Research Centre dat in verschillende EU-lidstaten, waaronder Nederland (63%), Duitsland (63%), Polen (69%), Frankrijk (74%), Hongarije (78%), Griekenland (81%) en Spanje (85%), veel mensen het gevoel hebben dat hun gekozen functionarissen zich niets aantrekken van wat zij denken.

In het rapport wordt beschreven hoe overheden digitale middelen, zoals de Pegasus software, inzetten om burgers en het maatschappelijk middenveld te beperken en tegenspraak te voorkomen.

Het is duidelijk dat Nederland bezig is af te glijden. Ook ons land maakt zich schuldig aan ondergraving van het maatschappelijk middenveld, waarvan de Nederlandse buitenlandse agentenwet, de Wet transparantie maatschappelijke organisaties (Wtmo) [4], een voorbeeld is.

Aan het einde van het rapport worden aanbevelingen gedaan, die ook voor Nederland van belang zijn.

Noten

[1] In Europa is sprake van een buitenlandse agenten-verordening als onderdeel van het Defence of Democracy package, waarover ECF schrijft dat het al bijdraagt aan een klimaat van wantrouwen en stigmatisering van de non-profit op nationaal niveau, zie pagina 42 van het rapport en lees hun bericht over het package.

[2] Zie pagina 28: “Legal frameworks on anti-money laundering and terrorism financing further challenge CSOs in several countries in the EU and Western Balkans, including through issues like restricted banking access, enhanced due diligence processes, unfeasible reporting requirements or inapplicable beneficial ownership registration provisions.“. Dit zijn de bekende klachten over de inadequate en slecht functionerende privatisering van de criminaliteitsbestrijding (‘witwasbestrijding’).

[3] Machinevertaling van tekst op pagina 16 (exclusief noten): “Additionally, the World Justice Project Index 2023 shows that the rule of law is in decline globally, with at least 11 EU member states witnessed an overall decline over the last five years, including Belgium, the Netherlands, Greece, Spain and Romania. (…) Many people feel that their needs are unaddressed and their voices are not being heard through democratic processes and by their political representatives, both at national and EU level. In 2023, the Pew Research Centre found that in several EU member states, including the Netherlands (63%), Germany (63%), Poland (69%), France (74%), Hungary (78%), Greece (81%), Spain (85%), many people feel that their elected officials do not care about what they think.”

[4] Oorspronkelijk richtte de wet zich alleen op buitenlandse financiering, door een wijziging is de wet verbreed naar alle vormen van ‘donaties’ aan stichtingen en verenigingen. Lees over dat wetsvoorstel het bericht van Privacy First: Wetsvoorstel non-profit ondermijnt maatschappelijk middenveld en hun brief aan de Tweede Kamer.