Zowel door de overheid als door private bedrijven (bijvoorbeeld banken op grond van de privatisering van de misdaadbestrijding) worden op grote schaal persoonsgegevens verwerkt. Die grote hoeveelheid gegevens bevat zowel gegevens van vermoedelijke daders als van andere mensen.

Over de grootschalige gegevensverwerking in het kader van de opsporing en veiligheid heeft de Minister van Veiligheid op 29 januari jl. een brief aan het parlement gestuurd. Daarin kondigt hij een wetsvoorstel inzake strafvorderlijke gegevensverwerking aan.

Hij schrijft onder meer:

Door de digitalisering van onze samenleving en de ontwikkeling van daarmee verband houdende technologieën, is de hoeveelheid gegevens (waaronder persoonsgegevens) waarover de overheid ten behoeve van de opsporing kan beschikken, flink toegenomen.

Tegelijk bieden nieuwe digitale technieken steeds meer mogelijkheden om grote hoeveelheden gegevens te onderzoeken en analyseren, waardoor verbanden tussen gegevens kunnen worden gelegd die vroeger onopgemerkt bleven. Voor een effectieve en efficiënte taakuitvoering in het algemeen en de bestrijding van ernstige, ondermijnende criminaliteit in het bijzonder, is een data gedreven werkwijze voor de opsporing een noodzaak. Kenmerkend voor een dergelijke werkwijze is dat gegevens die voor een specifiek doel zijn vergaard, zoals een concreet opsporingsonderzoek, niet alleen in dat onderzoek worden gebruikt, maar verder worden geanalyseerd met als doel om informatie te genereren die bruikbaar is voor andere opsporingsonderzoeken of nieuwe verdachten of strafbare feiten aan het licht brengt.

Zowel bij de vergaring, als bij de verdere verwerking van persoonsgegevens moet de overheid zorgvuldigheid betrachten en alleen een inbreuk maken op de persoonlijke levenssfeer van burgers voor zover dat evenredig is aan de uitvoering van haar taak. Een belangrijk aspect daarbij is dat de door de politie vergaarde gegevens in voorkomende gevallen niet alleen verdachten van strafbare feiten betreffen, maar ook personen die niets met strafbare feiten te maken hebben. In de smartphone van een verdachte kunnen bijvoorbeeld ook foto’s en berichten van vrienden en familie staan. Het verder verwerken van grote hoeveelheden persoonsgegevens is een inbreuk op het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer, die moeilijker te rechtvaardigen is wanneer het ook gaat om gegevens van personen die niets met strafbare feiten te maken blijken te hebben.

Er wordt melding gemaakt van eerdere activiteiten inzake het onderwerp. De minister constateert dat het opstellen van een regeling voor strafvorderlijke gegevensverwerking niet eenvoudig is.

De minister stelt een commissie in:

Er moet dus een toekomstbestendige regeling komen voor het verder verwerken van (grote hoeveelheden) persoonsgegevens die zorgt voor passende waarborgen voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, maar het ook mogelijk maakt dat de gegevens optimaal kunnen worden benut voor de uitvoering van (onderdelen van) de politietaak. Dit vereist een gedegen uitwerking die met de nodige tijd en aandacht wordt opgesteld. Het is hiervoor nodig om de kennis en inzichten van wetenschappers, beleid, wetgeving en uitvoering bijeen te brengen. Om deze reden wordt een commissie ingesteld die ons moet voorzien van concrete aanbevelingen ten aanzien van een wettelijke regeling en daarbij de meest recente ontwikkelingen meeneemt. De politie en het Openbaar Ministerie hebben al aangegeven graag te participeren in de commissie zodat deze toekomstige wetgeving al in een vroeg stadium kan worden getoetst op uitvoerbaarheid voor de praktijk.

Politieproblemen
Het is te hopen dat problemen als gesignaleerd door Bits of Freedom (dossier over de politie) en in het artikel door Bastiaan Brommersma en David Davidson, De politie bewaart alles, van iedereen, altijd. Dat is in strijd met de wet (Follow the Money), eindelijk eens worden opgelost. Dat is meer dan een juridisch probleem. Het heeft ook te maken met cultuur en gedrag en met de digitale infrastructuur van de politie.

Grootschalige gegevensverwerking in de witwasbestrijding
Verder zou de problematiek die in de brief wordt beschreven ook relevant kunnen zijn voor grootschalige gegevensverwerking in de witwasbestrijding, zoals bijvoorbeeld door banken al gebeurt.