De dag van SyRI, het Europese politiecongres en het einde van de rechtsstaat in Polen

Vandaag deed de Rechtbank Den Haag uitspraak in de SyRI-zaak en publiceerde ook een nieuwsbericht over de uitspraak, zie hierna. De Rechtbank was van oordeel dat de Nederlandse overheid mensenrechten schendt met het digitale systeem waarmee uitkeringsfraude en andere soorten van fraude ten nadele van de overheid wordt opgespoord. Dit systeem staat bekend onder de afkorting SyRI. Hieronder meer over de uitspraak [1].

De Nederlandse overheid moet als gevolg van deze uitspraak heel goed gaan nadenken over digitale criminaliteitsopsporingssystemen, zoals de systemen waarin de Europese politie, die gisteren en vandaag in Duitsland heeft vergaderd, zeer in is geïnteresseerd [2]. In het kader van de bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering zijn zowel overheid als grote ondernemingen (met name banken en hun leveranciers) ook met dergelijke systemen bezig.

Intussen gaat in Polen de rechtsstaat ten onder. Gisteren stond op de site van de NOS het bericht Poolse president tekent omstreden wet bestraffing rechters [3]. Gaat Nederland volgen? Ondanks rechterlijke uitspraken kan het ook in Nederland gebeuren, vrezen de organisatoren van het NJCM-congres van maart aanstaande, waar ik eerder over schreef.

 

Meer informatie:

[1] SyRI-uitspraak Rechtbank Den Haag

SyRI-wetgeving in strijd met het Europees Verdrag voor de Rechten voor de Mens
De rechtbank heeft vandaag uitspraak gedaan in een zaak over het Systeem Risico Indicatie (SyRI). SyRI is een wettelijk instrument dat de overheid gebruikt voor de bestrijding van fraude op bijvoorbeeld het terrein van uitkeringen, toeslagen en belastingen. De rechtbank is van oordeel dat de wetgeving die de inzet van SyRI regelt in strijd is met hoger recht. De wetgeving voldoet volgens de rechtbank niet aan artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten voor de Mens (EVRM). Dit artikel beschermt het recht op respect voor het privéleven.

​Toets
De rechtbank moest toetsen of de SyRI-wetgeving in strijd is met eenieder verbindende bepalingen van internationaal of Europees recht. De rechtbank heeft beoordeeld of de SyRI-wetgeving voldoet aan artikel 8 lid 2 EVRM. Die bepaling vereist een ‘fair balance’ (een redelijke verhouding) tussen het maatschappelijk belang dat de wetgeving dient en de inbreuk op het privéleven die de wetgeving maakt.

​Bijzondere verantwoordelijkheid bij nieuwe technologieën
Op grond van artikel 8 EVRM rust op Nederland als lidstaat bij de toepassing van nieuwe technologieën een bijzondere verantwoordelijkheid. Daarbij gaat het om de juiste balans in de weging van enerzijds de voordelen die aan het gebruik van die technologieën verbonden zijn tegenover anderzijds de inmenging die dat gebruik op het recht op respect voor het privéleven kan maken. Dit geldt ook in het geval van de inzet van SyRI.

​Inzet SyRI onvoldoende inzichtelijk en controleerbaar
De rechtbank komt tot het oordeel dat de SyRI-wetgeving in haar huidige vorm de toets van artikel 8 lid 2 EVRM niet doorstaat. De rechtbank heeft de doelen van de SyRI-wetgeving, namelijk het voorkomen en bestrijden van fraude in het belang van het economisch welzijn, afgezet tegen de inbreuk op het privéleven die de wetgeving maakt. Volgens de rechtbank voldoet de wetgeving niet aan de ‘fair balance’ die het EVRM vereist om te kunnen spreken over een voldoende gerechtvaardigde inbreuk op het privéleven. De wetgeving is wat betreft de inzet van SyRI onvoldoende inzichtelijk en controleerbaar. De wetgeving is onrechtmatig want in strijd met hoger recht en dus onverbindend.

​Achtergrond
Een aantal maatschappelijke organisaties, waaronder het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten, en twee burgers hebben deze procedure tegen de Staat aangespannen. De FNV heeft zich aan de zijde van eisers gevoegd. Eisers willen een ‘halt’ toeroepen aan het gebruik van SyRI. Zij vinden dat de overheid met de inzet van SyRI een ontoelaatbare inbreuk maakt op mensenrechten. De Staat is het niet eens met dit standpunt. De Staat heeft naar voren gebracht dat de SyRI-wetgeving voldoende waarborgen bevat om de privacy van eenieder te beschermen.

Een greep uit de artikelen en berichten over de SyRI-uitspraak:

 

 

[2] In Golem stond naar aanleiding van het Europese politiecongres: SEEHOFER: Mehr Telekommunikationsüberwachung und Datenaustausch. Meer informatie over het programma van het congres in deze flyer (pdf). Bekende datapartijen zoals Cellebrite waren aanwezig. In de Nederlandse media kwam ik niets over het congres tegen.

[3] Poolse president tekent omstreden wet bestraffing rechters, NOS 4 februari 2020. Wie zoekt op Polen vindt van alles, Polish judge suspended in row over court shake-up, The Guardian.
Lees over de bedreiging van de rechtsstaat in Polen Laurent Pech en Patryk Wachowiec in: 1460 Days Later: Rule of Law in Poland R.I.P. (Part I) en Rule of Law in Poland R.I.P. (Part II) en ook John Morijn in A Trial that Wasn’t, an Impact that Was. In het Nederlands Rule of law in Polen: Europese waarden onder druk, Edgar Hoedemaker (Montesquieu Instituut).
De Poolse rechters mogen blij zijn geweest met de demonstrerende rechters uit de rest van de EU, het heeft niet geholpen. In het FD: Poolse rechters verguld met steun van Europese collega’s tegen ‘ondermijning rechtsstaat’. Wat ook niet vrolijk maakt: Gesprek met autocraten over mensenrechten is onbegonnen werk, Michel Kerres.

Over Ellen Timmer, advocaat ondernemingsrecht @Pellicaan

Verbonden aan Pellicaan Advocaten, http://www.pellicaan.nl/, kantoor Rotterdam, telefoon 088-6272287, fax 088-6272280, e-mail ellen.timmer@pellicaan.nl ||| Weblogs: algemeen: https://ellentimmer.com/ || modernisering ondernemingsrecht: http://flexbv.wordpress.com/ ||| Motto: goede bedoelingen rechtvaardigen geen slechte regels
Dit bericht werd geplaatst in Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft, Grondrechten, rechtsstaat e.d., ICT, privacy, e-commerce en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s