De Belastingdienst krijgt sinds 2024 extra aandacht van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) vanwege de ernstige fouten die de fiscus heeft gemaakt in de omgang met burgers.

Een van de aandachtspunten van de AP is de geautomatiseerde risicoprofilering die de Belastingdienst hanteert om mogelijke wetsovertreders op te sporen. Die risicoprofilering komt tot uitdrukking in de zgn. ‘selectie-instrumenten’, de gebruikt worden voor geautomatiseerde risicoselectie.

Kritiek Autoriteit Persoonsgegevens
Vandaag maakte de verantwoordelijke staatssecretaris [*] de brief van de AP van 8 augustus jl. bekend, waarin de AP de Belastingdienst verzoekt maatregelen te nemen. In deze brief signaleert de AP de risico’s die burgers lopen bij geautomatiseerde besluitvorming en verzoekt de AP om een plan van aanpak dat uiterlijk op 1 december a.s. aan Autoriteit wordt verzonden:

De AP constateert dat de onderbouwing voor de gehanteerde risicoprofilering onvoldoende is:

Kabinetsreactie
De staatssecretaris schrijft in de brief aan de Tweede Kamer dat de adviezen van de AP zullen worden opgevolgd:

Ik waardeer het dat de AP het onderzoek naar risicoselecties heeft opgenomen in het jaarplan van het toezichtarrangement. Dit sluit aan bij onze inzet om samen met de begeleiding van de AP, mede in het licht van ervaringen uit het verleden, volledig in controle te komen op het gebied van AVG-compliantie. Daarom hecht ik eraan om transparant te zijn over de toepassing van selectie-instrumenten. Ik stel het op prijs dat de Belastingdienst het plan van aanpak in afstemming met de AP kan opstellen. Hiermee werkt de Belastingdienst in lijn met de kabinetsreactie van 3 december 2024, waarbij we werken met de handvatten die de AP ons heeft aangeboden.

Ik deel met de AP de noodzaak om te toetsen en beoordelen in hoeverre de selectie-instrumenten binnen de geldende wettelijke kaders en eisen functioneren en daarmee uit te kunnen sluiten dat de Belastingdienst in strijd met deze kaders handelt. Ik onderschrijf de zorg van de AP dat er voldoende informatie beschikbaar moet zijn om aan te tonen dat de selectie-instrumenten, al dan niet geautomatiseerd, AVG-conform worden toegepast, waarbij selectiecriteria objectief worden gerechtvaardigd en (vooraf) worden onderbouwd. Daarbij dienen de selectie-instrumenten te worden getoetst op discriminerende uitkomsten en waar nodig worden ingezet met betekenisvolle menselijke tussenkomst.

Hij benadrukt dat de Belastingdienst al druk bezig is met het thema:

Ik hecht er daarbij aan te benadrukken dat de Belastingdienst reeds werkt aan de aantoonbare rechtmatigheid van het gebruik van (geautomatiseerde) selectie-instrumenten. Enkele voorbeelden van trajecten die hieruit volgen zijn:

• Er wordt een waarborgenkader selectie-instrumenten geïmplementeerd tot een integraal kwaliteitsmanagement systeem voor alle gegevensverwerking binnen de Belastingdienst onafhankelijk van de verwerking of het gebruik;
• De Belastingdienst is gestart met biasmetingen, waarbij inzicht wordt verkregen of in de geselecteerde groep sprake zou kunnen zijn van een oververtegenwoordiging van een groep met een bepaald kenmerk waardoor de (uitsluitend) geautomatiseerde verwerking onrechtmatig onderscheid zou betekenen;
• Er wordt een werkinstructie opgesteld om alle bestaande selectieregels te toetsen aan AVG, non-discriminatie en algemene beginselen van behoorlijk bestuur;
  De Belastingdienst neemt voor het einde van 2025 alle algoritmes met hoge impact in het Nederlandse Algoritmeregister op. 6

6 https://algoritmes.overheid.nl/nl

De verbetertrajecten worden, samen met de uitwerking van de constateringen van de AP, opgenomen in het ‘Plan van aanpak selectie-instrumenten’. Het plan van aanpak zal, zo veel als mogelijk, aansluiten op lopende initiatieven. Op deze manier worden reeds genomen acties verbonden met het plan van aanpak. De Belastingdienst zal het gevraagde plan van aanpak uitwerken en uiterlijk op 1 december 2025 aan de AP toesturen ter beoordeling.


Dat wordt een flinke klus voor de Belastingdienst.

Commentaren
De ontwikkelingen worden op diverse plaatsen gesignaleerd, onder meer in iBestuur, Serieuze zorgen over geautomatiseerde selecties Belastingdienst, en op linkedin door Bart Schellekens (bericht) en Alexander Laufer (bericht).

[*] De staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit, Belastingdienst & Douane,




 Eugène Heijnen. Hij is sinds kort staatssecretaris (artikel), “De aanstelling van Heijen zal nog wel voor wat spraakverwarring gaan zorgen, aangezien de minister van Financiën nog altijd VVD’er Eelco Heinen is“.