Het hing al een tijd in de lucht en is nu officieel bekend gemaakt: de VS wil eenzijdig een einde maken aan het internationale strafhof (International Criminal Court, ‘ICC’) dat in Den Haag is gevestigd. Over dit verwerpelijke besluit zijn door Europese organisaties verklaringen uitgebracht.
De Raad van de EU bracht deze verklaring uit, machinevertaling:
De EU bevestigt opnieuw haar onwrikbare inzet voor de op regels gebaseerde internationale orde, waarvan het Internationaal Strafhof (ICC) een fundamenteel onderdeel vormt, gebaseerd op eerbiediging van het internationaal recht. Het internationaal strafrecht speelt een cruciale rol bij het ter verantwoording roepen van degenen die het internationaal recht schenden door de ernstigste misdrijven van internationaal belang te plegen.
Het ICC richt zich niet op soevereine staten. Op grond van het fundamentele beginsel van complementariteit treedt het ICC alleen op als een staat niet bereid of niet in staat is om oprecht een onderzoek in te stellen naar of vervolging in te stellen tegen personen die verantwoordelijk zijn voor de ernstigste misdrijven, zoals genocide, misdrijven tegen de menselijkheid, oorlogsmisdaden en het misdrijf van agressie. De VS hebben een trotse geschiedenis en traditie op het gebied van het nastreven van gerechtigheid en verantwoordingsplicht. De bepalingen inzake complementariteit van het ICC zijn bedoeld om recht te doen aan en erkenning te geven aan het primaat van bevoegde nationale rechtsstelsels en -procedures, zoals het Amerikaanse rechtssysteem.
Aanvallen of bedreigingen tegen het Hof, gekozen functionarissen, personeel en degenen die met het Hof samenwerken, waaronder vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en dienstverleners, zijn onaanvaardbaar. Daarom betreurt de EU ten zeerste de aankondiging van de Verenigde Staten om sancties op te leggen aan het Hof als instelling. Hoewel wij er bij de VS op aandringen deze recente maatregelen ook ongedaan te maken, verwelkomen wij hun bereidheid om hun bezwaren te bespreken met de staten die partij zijn bij het Statuut van Rome en nemen wij nota van het besluit van de VS om de inwerkingtreding van hun recente maatregelen uit te stellen. Dit biedt ruimte voor diplomatie, met het oog op het bewerkstelligen van een snelle intrekking ervan en het voorkomen van verdere maatregelen die erop gericht zijn de onafhankelijkheid en integriteit van het ICC te ondermijnen.
Het ICC moet onafhankelijk kunnen functioneren, vrij van druk of externe inmenging. De EU zal haar volledige steun blijven verlenen en bijdragen aan de bescherming van het Hof, zijn personeel en degenen die met het Hof samenwerken. De EU staat klaar om alle nodige maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat het Hof effectief blijft functioneren en zijn onmisbare mandaat vervult.
Van de kant van het Europees Parlement kwam ook een verklaring met de volgende tekst (machinevertaling):
Naar aanleiding van de aankondiging van vandaag door de Verenigde Staten dat zij van plan zijn sancties op te leggen aan het Internationaal Strafhof, sluiten vooraanstaande leden van het Europees Parlement zich aan bij de volgende verklaring:
“De Amerikaanse sancties tegen het Internationaal Strafhof (ICC) vormen een onaanvaardbare aanval op de grondslagen van de internationale rechtspraak. Door het Hof als instelling tot doelwit te maken, wordt een fundamentele rode lijn overschreden, die de onafhankelijkheid en integriteit bedreigt van een tribunaal dat is opgericht om verantwoording af te dwingen voor de ernstigste misdaden die de internationale gemeenschap aangaan.
De Europese Unie moet nu blijk geven van onwankelbare solidariteit met het ICC en zijn personeel – niet alleen met woorden, maar ook met concrete daden. De Europese Commissie moet onmiddellijk de EU-blokkeringsverordening in werking stellen, om het Hof en Europese actoren te beschermen tegen de extraterritoriale reikwijdte van deze sancties. Europa moet standvastig blijven in de verdediging van het internationaal recht en de rechtsstaat.”
Er is in de media inmiddels al veel over geschreven, onder meer:
- BNR, Internationaal Strafhof en Axa verbreken banden uit vrees voor Amerikaanse sancties
- Trouw, De VS zetten het Internationaal Strafhof in Den Haag op hun sanctielijst. ‘Dit is een ongekende escalatie’
- NOS, Amerikaanse sancties ‘mokerslag’ voor Internationaal Strafhof, wat doet Nederland?
Er is een reactie van de Raad voor de Rechtspraak.
Amnesty International publiceerde het bericht USA: Trump’s attack on the ICC demands a global response of resistance and protection.
Human Rights in Finance publiceerde het artikel ‘Amerikaanse sancties ICC: Europese banken moeten rug recht houden terwijl EU-overheid toegang tot betalingsverkeer borgt‘. Het is overigens de vraag of dit zo makkelijk is, nu banken door de VS van het internationale betalingsverkeer kunnen worden afgesloten als ze niet doen wat de Amerikanen willen.
